Hindistan‘ın kurak Ladakh bölgesinde mühendis Sonam Wangchuk, kış sularını dondurarak 20 metre yüksekliğinde koni şeklinde yapay buzullar inşa etti. Pompa ve elektrik kullanmadan yalnızca yerçekimi ve kış soğuğuyla çalışan sistem, ilkbaharda eriyen milyonlarca litre suyu çiftçilerin ekim dönemine yetiştiriyor.
Himalayalar’ın eteklerinde, yılda 100 milimetrenin altında yağış alan Ladakh, dünyanın en yüksek rakımlı soğuk çöllerinden biri. Bölge halkı yüzyıllardır arpa, elma ve diğer ürünleri sulamak için dağlardaki buzulların erimesine bağımlı yaşadı. Ancak doğal erime ancak yaz aylarında başlaması nedeniyle tohumların suya ihtiyaç duyduğu ilkbahar susuz geçiyordu.
İklim değişikliği ile mevsimlerin arası iyice açılmaya başladı. Himalaya buzulları hızla küçüldü, yağışlar düzensizleşti ve hasat dönemi ciddi risk altına girdi.
“SU KITLIĞI YOK, SU ÇOK GEÇ GELİYOR”
Mühendis Sonam Wangchuk sorunu tam da bu cümleyle özetliyor. Wangchuk’a göre Ladakh’ta aslında yeterli su var. Sorun suyun kışın bolca akıp yaza gelmeden kaybolması. Bu gözlem onu alışılmadık bir çözüme yöneltti.
Wangchuk 2014’te kurucusu olduğu okulun öğrencileriyle birlikte ilk ‘buz stupası’ prototipini inşa etmeye başladı. Buz stupası söntemiyle dağlardaki yüksek akarsulardan borularla köye indirilen su, pompa veya elektrik kullanılmadan yalnızca yerçekiminin oluşturduğu basınçla dikey bir borudan yukarı doğru fışkırtılıyor. Eksi derecelerde havada donan su damlaları üst üste yığılarak koni şeklinde devasa buz kuleleri oluşturuyor.
KONİ ŞEKLİ TESADÜFİ DEĞİL
Koni formu bilinçli bir mühendislik tercihi. Bu geometri güneş ışığına minimum yüzey alanı maruz bırakarak buzun mümkün olduğunca geç erimesini sağlıyor. Böylece kış boyunca biriken su, tam da çiftçilerin ihtiyaç duyduğu ilkbahar ekim döneminde yavaşça eriyor ve tarlalara ulaşıyor.
İlk buz stupası prototipi 2014 kışının sonunda 150 bin litre su depoladı. Hemen ardından inşa edilen ikinci versiyon ise 1,5 milyon litre suyla binlerce fidenin sulanmasını sağladı. Bugün tek bir büyük kule on milyonlarca litre su tutabiliyor. Bölgede inşa edilen bir düzineden fazla yapay buzul, toplulukların tarımsal ihtiyacını karşılıyor.
OKUL DENEYİNDEN KÜRESEL HAREKETE
Bir okulda deney olarak başlayan proje kısa sürede toplumsal bir harekete dönüştü. Buz stupası tekniği bölgedeki teknik okullarda öğretilmeye, köylüler tarafından bağımsız biçimde uygulanmaya başlandı. Wangchuk bu girişimiyle 2016’da prestijli bir uluslararası ödül aldı.
Ödülün ardından buz stupası fikri Ladakh’ın sınırlarını aştı. Benzer su sorunları yaşayan dünyanın farklı dağlık bölgelerine taşınan yöntem, düşük maliyetli iklim adaptasyonunun küresel bir sembolü haline geldi. Wangchuk’un pompa bile kullanmadan yerçekimiyle çalışan sistemi, milyonlarca dolarlık altyapı projelerine ihtiyaç duymadan iklim krizine karşı mücadele edilebileceğini kanıtlıyor.
