Kuzey Kutup Dairesi’nin yaklaşık 45 kilometre güneyinde yer alan Abramsån Nehri’nde, doğal süreçlerle yeniden oluşması yüzyıllar sürebilecek mikro habitatların geri kazanılması amacıyla havadan müdahale gerçekleştirildi. “Rewilding Sweden” kuruluşu tarafından yürütülen proje kapsamında, nehrin halihazırda restore edilmiş bölümlerine helikopterlerle 180 ton kum ve çakıl bırakıldı.
NEHİRDEN ÇIKARILAN KUMLAR SUYU HIZLANDIRDI
Abramsån Nehri’nde kereste taşımacılığını kolaylaştırmak amacıyla yapılan yapay müdahaleler 1880’lerden önce başladı. Suyun akışını yavaşlatmaya yarayan taşların, çakılların ve kurumuş ağaçların nehir yatağından kaldırılması, sucul canlıların yaşam alanlarına büyük zarar verdi. Kütüklerin daha hızlı kayması için nehir yatağının düzleştirilmesi sonucu kanal yapısı doğallığını kaybederek ekolojik çeşitlilik açısından fakirleşti.
Hızlanan akıntı, tabanda kalması gereken ince tortuyu aşağı doğru taşıdı ve nehir yatağındaki ortam çeşitliliğini azalttı. Bu durum, balıkların üreme alanları ile su böcekleri ve tatlı su midyelerinin barınma koşullarını doğrudan olumsuz etkiledi. 2023 yılında başlatılan çok yıllık restorasyon projesiyle, bu tarihsel tahribatın geri alınması hedefleniyor.
HELİKOPTERLE YAPILAN MÜDAHALENİN EKOLOJİK ETKİLERİ NELERDİR?
Havadan bırakılan 180 tonluk çakıl ve kum malzemesi, tek bir noktaya yığılmak yerine nehir yatağı boyunca farklı alanlara dağıtıldı. Bu takviye ile büyük taşların arasındaki boşlukların, deliklerin ve oyukların doldurulması amaçlanıyor. Böylece, insan faaliyetlerinden zarar görmemiş doğal nehirlerdeki gibi sucul yaşam için kritik bir fiziksel temel yeniden inşa ediliyor.
Norveç Doğa Araştırma Enstitüsü (NINA) bünyesinde çalışan araştırmacı Vebjørn Kveberg Opsanger, bu tortu bileşiminin özellikle dipte yaşayan bentik faunayı destekleyeceğini belirtti. Yeniden canlanacak olan bazı sucul türlerin, aynı zamanda nehir suyunun doğal olarak arıtılmasına da katkı sağlayacağı öngörülüyor.
OPERASYON ÖNCESİ NEHİRDEN NUMUNELER ALINDI
Abramsån Nehri’ndeki bu faaliyetler, aynı zamanda bilimsel bir ekolojik restorasyon deneyi olarak yürütülüyor. Malzemenin nehre bırakılmasından önce, canlı popülasyonunun mevcut durumunu kaydetmek amacıyla tabandan numuneler toplandı. Proje kapsamında yürütülen bilimsel izleme çalışmalarının 2025 ve 2026 yıllarında da devam etmesi planlandı.
Kum ve çakıl eklenmeyen bir diğer restore edilmiş bölüm ise kontrol alanı olarak korunuyor. Bilim insanları bu iki alanı karşılaştırarak, iyileşmenin tortu takviyesinden mi yoksa diğer kanal düzenlemelerinden mi kaynaklandığını netleştirecek. EKOenergy tarafından finanse edilen bu operasyon olumlu sonuçlar verirse, aynı havadan restorasyon tekniği Abramsån Nehri’nin diğer kısımlarında da uygulanacak.
