Plastik şişelerden gıda ambalajlarına, sentetik kıyafetlerden havadaki mikroskobik parçacıklara kadar günlük hayatın hemen her alanında bulunan mikroplastiklerin insan vücudundaki yayılımı giderek daha fazla araştırılıyor.
Çin’deki Capital Medical University öncülüğünde yürütülen bir çalışma, mikroplastiklerin insan atardamarlarına kadar ulaşabildiğini ortaya koydu. Araştırmada cerrahi işlemler sırasında alınan 17 damar dokusu örneği incelendi ve örneklerin tamamında mikroplastik bulundu.
Journal of Hazardous Materials dergisinde yayımlanan çalışmada koroner arter, şah damarı ve aorttan alınan dokular analiz edildi. Araştırmacılar, damarlardaki mikroplastik yoğunluğunun daha önce kanda tespit edilen seviyelerden görece yüksek olduğunu bildirdi.
PLAKLI DAMARLARDA FAZLA
Çalışmanın dikkat çeken bulgularından biri, tehlikeli yağ plaklarının bulunduğu koroner arter ve şah damarı örneklerindeki mikroplastik seviyelerinin, plak bulunmayan aort örneklerine kıyasla yaklaşık iki kat yüksek çıkması oldu.
Bu sonuç, mikroplastiklerle damar sertliği arasında olası bir ilişki bulunabileceği ihtimalini gündeme getirdi. Damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz, damarların iç duvarlarında yağlı plakların birikmesi sonucunda kan akışının daralmasına yol açıyor. Bu durum kalp krizi ve felç riskini artırabiliyor.
Ancak araştırmacılar, elde edilen sonucun doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi göstermediğinin altını çiziyor. Mikroplastik miktarındaki farklılığın, incelenen damarların yapısından veya vücuttaki konumundan kaynaklanmış olabileceği de belirtiliyor.
EN FAZLA PET BULUNDU
Damar dokularında belirlenen plastiklerin yüzde 73,7’sini polietilen tereftalat, yani PET oluşturdu.
PET; su ve içecek şişelerinde, gıda ambalajlarında ve polyester içeren kıyafetlerde yaygın olarak kullanılıyor. Araştırmacılar, damarlardaki plastik türlerinin insanların günlük hayatta en sık karşılaştığı plastiklerle bağlantılı olabileceğini düşünüyor.
Mikroplastiklerin vücuda nasıl girdiği ise kesin olarak bilinmiyor. Yiyecek ve içeceklerle yutulmaları, havadan solunmaları ve daha sonra hücrelerin arasından geçerek kan dolaşımına ulaşmaları başlıca ihtimaller arasında gösteriliyor.
VÜCUDA NE YAPIYOR?
Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri henüz tam olarak açıklığa kavuşmuş değil. Bununla birlikte hayvanlar ve hücreler üzerinde yürütülen araştırmalar, bu parçacıkların oksidatif strese ve hücresel hasara yol açabileceğini gösteriyor.
Mikroplastiklerin ayrıca enerji ve yağ metabolizmasını etkileyebileceği, bağışıklık sistemini harekete geçirerek iltihabi tepkilere neden olabileceği değerlendiriliyor.
Araştırmacılar, mikroskobik sentetik parçacıkların insan dokularında bulunmasının tek başına zararın boyutunu göstermediğine dikkat çekiyor. Parçacıkların büyüklüğü, kimyasal yapısı, vücutta ne kadar süre kaldığı ve hangi dokularda biriktiği sağlık üzerindeki olası etkileri belirleyebilir.
RİSKLE BAĞLANTI
2024 yılında The New England Journal of Medicine dergisinde yayımlanan başka bir çalışma da benzer şekilde damar plaklarında plastik parçacıklar tespit etmişti.
Araştırmada 257 hasta yaklaşık 34 ay boyunca takip edildi. Hastaların yaklaşık yüzde 60’ının damar plaklarında ölçülebilir miktarda polietilen bulundu.
Plastik parçacık tespit edilen kişilerde kalp krizi, felç ve ölüm gibi ciddi sağlık sorunlarının görülme olasılığının daha yüksek olduğu belirlendi. Ancak yaş, sigara kullanımı, beslenme, kolesterol, tansiyon ve diğer hastalıklar gibi çok sayıda etkenin sonuçları etkileyebileceği vurgulandı.
Bu nedenle mevcut araştırmalar mikroplastiklerle kalp-damar hastalıkları arasında bir bağlantı olabileceğini gösterse de mikroplastiklerin doğrudan kalp krizi veya felce yol açtığı henüz kesinleşmiş değil.
Uzmanlara göre bundan sonraki çalışmaların, mikroplastiklerin damarlara hangi kaynaklardan ulaştığını, farklı damar türlerinde nasıl dağıldığını ve insan sağlığı üzerinde uzun vadede ne tür etkiler oluşturduğunu ortaya çıkarması gerekiyor.
