Göteborg Üniversitesi‘nden oşinografik fizik profesörü Anna Wåhlin liderliğindeki bilim ekibi, Batı Antarktika’daki Dotson Buz Sahanlığı‘nın altını haritalamak için Ran adlı otonom denizaltıyı kullandı. 2022 yılında gerçekleştirilen görevde Ran, buzun altında 27 gün geçirdi ve 54 mil karelik (yaklaşık 140 kilometre kare) bir alanı tarayarak buzulun merkezine doğru yaklaşık 11 mil (17,7 kilometre) ilerledi.
Görev sırasında GPS ve radyo sinyalleri buzdan geçemediği için Ran, gerçek zamanlı iletişim kuramadan kendi navigasyonuyla hareket etti. Deniz tabanını ve buzun alt yüzeyini akustik enstrümanlar ve sonar teknolojisiyle tarayan araç, bu süreçte bilim insanlarının daha önce göremediği yapıları ortaya çıkardı.
BUZUN ALTINDAKİ GİZLİ COĞRAFYA
Ran’ın topladığı veriler, sahanlığın altında basamak benzeri düz platolar, damla şeklindeki devasa çukurlar ve buzun tüm kalınlığını kesen çatlaklar olduğunu gösterdi. Bazı çukurlar 984 fit (300 metre) uzunluğa ve 164 fit (50 metre) derinliğe ulaşıyor.
Bu çatlaklar özellikle kritik bir işlev taşıyor. “Sirkumpolar Derin Su” olarak bilinen sıcak ve tuzlu akıntılar, bu çatlaklar sayesinde buzun derinliklerine ulaşabiliyor. Bilim insanları bu yapıları sıcak suyun içeri sızdığı “gizli otoyollar” olarak tanımlıyor.
RAN SON GÖREVİNDEN DÖNEMEDİ
Wåhlin, görevlerin doğası gereği riskli olduğunu kabul ediyor.
“Ran’ın buzun altındaki karanlık, bilinmeyen derinliklere, iletişimi olmadan 24 saatten fazla görevini yerine getirerek gözden kaybolduğunu görmek elbette ürkütücü” dedi.
Ran, son dalışında belirlenen buluşma noktasına gelmedi. Herhangi bir sinyal veya enkaz izine de rastlanmadı. Kaybın mekanik bir arızadan mı yoksa buz sırtlarına çarpmadan mı kaynaklandığı bilinmiyor. Ancak görevleri boyunca topladığı veriler, Antarktika’daki buzul dinamiklerinin anlaşılmasında benzersiz bir kaynak olarak bilim dünyasının elinde kalmaya devam ediyor.
