TARİHTE BUGÜN 20 Mayıs

OLAYLAR

325 – Roma İmparatoru II. Konstantin, ilk Ekümenik Konsil’in İznik’te düzenlenmesini sağladı.
1481 – II. Beyazıt, Osmanlı Padişahı oldu.
1622 – Osmanlı İmparatorluğu’nda isyancılar, ordu ve yönetimde yenilik taraftarı olan Padişah II. Osman’ı tahttan indirip öldürdü. Öldürülen ilk padişah olan Genç Osman’ın yerine, I. Mustafa ikinci kez tahta çıkarıldı.
1861 – Amerikan İç Savaşı: Kentucky eyaleti iç savaşta tarafsız olduğunu ilan etti. Bu tarafsızlığı 3 Eylül’de Güney Orduları eyalete girince sona erecektir ve Kentucky, Kuzey’e katılacaktır.
1873 – ABD’de Levi Strauss ve Jacob Davis, bakır perçinlerin kullanıldığı ilk blue jean’in patentini aldılar.
1878 – II. Abdülhamit’i devirmek ve Çırağan Sarayı’nda tutulan V. Murat’ı tahta çıkarmak amacıyla, Çırağan Baskını’nı düzenleyen gazeteci Ali Suavi öldürüldü.
1883 – Endonezya’daki Krakatoa yanardağı faaliyete geçti. Volkanın son ve en büyük püskürmesi 26 Ağustos’ta gerçekleşecektir.
1891 – Sinema tarihi: Thomas Edison’un “kinetoscope” adlı film gösterme cihazının bir prototipinin tanıtımı yapıldı.
1896 – Paris Operası’nın (Palais Garnier) 6 ton ağırlığındaki avizesi, seyirci kalabalığının üzerinde düştü ve bir kişi öldü. Yazar Gaston Leroux, gotik romanı Operadaki Hayalet’i 1909 yılında bu olaydan esinlenerek yazdı.
1902 – Küba, ABD’den bağımsızlığını kazandı, Tomás Estrada Palma ülkenin ilk Başkanı oldu.
1919 – İngiliz Muhipleri Cemiyeti kuruldu.
1920 – İlk hemşire okulu, Amiral Bristol Hemşire Mektebi hizmete girdi.
1928 – Türkiye’de uluslararası rakamlar kabul edildi.
1928 – Afganistan Kralı Emanullah Han ve Kraliçe Süreyya Türkiye’ye geldi. Bu ziyaret, bir hükümdarın ilk resmî Türkiye ziyaretiydi ve benzeri görülmeyen törenlerle karşılama yapıldı.
1932 – Amelia Earhart, Atlantik Okyanusu’nu uçakla tek başına ve hiç durmadan geçeceği yolculuğuna Newfoundland’dan başladı. Ertesi gün İrlanda’ya iniş yaptığında bunu başaran ilk kadın pilot unvanını almış oldu.
1932 – Avusturya Şansölyeliği’ne Hristiyan Sosyalist lider Engelbert Dollfuß seçildi.
1933 – Türk Hava Yolları kuruldu.
1939 – Hatay Meclisi, Türk ordusunun Hatay’a girdiği 5 Temmuz’u Kurtuluş ve Meclis’in açıldığı 2 Eylül’ü Kurtuluş Bayramı olarak kabul etti.
1941 – II. Dünya Savaşı: Alman paraşütçüleri Girit adasını işgal etti.
1946 – Türkiye, UNESCO Antlaşması’nı onayladı.
1953 – Amerikalı Jacqueline Cochran, North American F-86 Sabre ile uçarak dünyada süpersonik hızla uçan ilk kadın oldu.
1955 – Karadeniz Teknik Üniversitesi, 6594 sayılı kanunla Trabzon’da kuruldu. KTÜ, Türkiye’nin İstanbul ve Ankara illeri dışında kurulan ilk üniversitesidir.
1956 – ABD, uçaktan atılarak yapılan ilk hidrojen bombası denemesini, Pasifik Okyanusu’nda bulunan Bikini Atolü’ünde yaptı.
1963 – 20 Mayıs 1963 ayaklanması: Bazı ordu birlikleri, Ankara’da Talat Aydemir’in yönetiminde yeniden ayaklandı. Olayların ardından üç büyük ilde sıkıyönetim ilan edildi.
1971 – Anayasa Mahkemesi, Millî Nizam Partisi’nin kapatılmasına karar verdi.
1971 – Kısa adı TÜSİAD olan Türk Sanayicileri ve İş Adamları Derneği kuruldu.
1980 – Québec’te yapılan halk oylamasında halkın %60’ı, eyaletin Kanada’dan ayrılması ve bağımsız kalması yönünde Meclis’e verilen teklifi reddetti.
1983 – AIDS’e yol açan HIV virüsünün keşfedilmesiyle ilgili ilk makaleler, Science dergisinde Luc Montagnier ve Robert Gallo tarafından ayrı ayrı yayımlandı.
1983 – Anavatan Partisi (ANAP), Turgut Özal başkanlığında kuruldu.
1989 – Aleksandr Zuyev, Soğuk Savaş’tan kaçmak için Bakü Hava Savunma Ordusu’na ait Mikoyan MiG-29 uçağını ile sınır ihlali yaparak, Sovyetler Birliği’nden kaçıp Trabzon Havalimanı’na iniş yaptı. Türkiye hükûmeti uçağı Sovyetlere geri verse de, Aleksandr Zuyev ABD’ye kaçmayı başardı.
1990 – Romanya’da, Ion Iliescu Cumhurbaşkanı seçildi.
2003 – Yazar Orhan Pamuk, “Benim Adım Kırmızı” adlı romanıyla dünyanın en büyük edebiyat ödüllerinden biri olan Uluslararası IMPAC Dublin Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.

DOĞUMLAR

1315 – Bonne de Bohemia, Normandiya Düşesi (ö. 1349)
1470 – Pietro Bembo, İtalyan kardinal ve şair (ö. 1547)
1664 – Andreas Schlüter, Alman mimar ve heykeltıraş (ö. 1714)
1743 – François-Dominique Toussaint L’Ouverture, Haiti Devriminde yer almış Haitili devrimci önder ve yönetici (ö. 1803)
1759 – William Thornton, Amerikalı fizikçi, mucit, ressam ve mimar (ö. 1828)
1765 – Andreas Miaoulis, Yunan amiral ve politikacıydı (ö. 1835)
1799 – Honore de Balzac, Fransız romancı (ö. 1850)
1806 – John Stuart Mill, İngiliz düşünür, filozof ve politik ekonomist (ö. 1873)
1822 – Frédéric Passy, Fransız ekonomist ve Nobel Barış Ödülü sahibi (ö. 1912)
1838 – Jules Méline, 1896’dan 1898’e kadar başbakanlık yapan bir Fransız devlet adamıydı (ö. 1925)
1851 – Emile Berliner, Alman asıllı Amerikalı mucit (ö. 1929)
1856 – Henri-Edmond Cross, Fransız ressam (ö. 1910)
1860 – Eduard Buchner, Alman kimyacı ve Nobel Kimya Ödülü sahibi (ö. 1917)
1882 – Sigrid Undset, Norveçli romancı ve 1928 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (ö. 1949)
1883 – I. Faysal, Irak Kralı (ö. 1933)
1884 – Leon Schlesinger, Amerikalı film yapımcısı (ö. 1949)
1886 – Ali Sami Yen, Türk spor adamı (ö. 1951)
1887 – Sermet Muhtar Alus, Türk gazeteci ve yazar (ö. 1952)
1890 – Catharine Cox Miles, zeka ve deha üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Amerikalı psikolog (ö. 1984)
1894 – Sri Chandrasekharendra Saraswathi, Hint dini lider ve aziz (ö. 1994)
1899 – Aleksandr Deyneka, Rus modernist ressam (ö. 1969)
1901 – Max Euwe, Hollandalı Dünya satranç şampiyonu (ö. 1981)
1908 – James Stewart, Amerikalı aktör (ö. 1997)
1913 – Mualla Gökçay, Türk ses sanatçısı ve Klasik Türk Müziği yorumcusu (ö. 1991)
1913 – Bill Hewlett, Amerikalı mühendis, Hewlett-Packard şirketinin kurucu ortağı (ö. 2001)
1915 – Moşe Dayan, İsrailli general ve siyasetçi (ö. 1981)
1916 – Aleksey Maresyev, Sovyet as pilot, Sovyetler birliği kahramanı (ö. 2001)
1917 – Tony Cliff, Yahudi asıllı Sosyalist aktivist (ö. 2000)
1918 – Edward B. Lewis, Amerikalı genetikçi (ö. 2004)
1921 – Wolfgang Borchert, Alman yazar (ö. 1947)
1924 – Cavid Erginsoy, Türk fizikçi ve bilim insanı (ö. 1967)
1927 – David Hedison, Amerikalı oyuncu (ö. 2019)
1929 – James Douglas, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 2016)
1933 – Constance Towers, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı
1935 – José Mujica, Uruguaylı siyasetçi ve 40. Uruguay devlet başkanı (ö. 2025)
1936 – Anthony Zerbe, Amerikalı oyuncu
1937 – Maria Teresa Horta, Portekizli şair, gazeteci, aktivist ve yazar (ö. 2025)
1938 – Sabih Kanadoğlu, Türk hukukçu (ö. 2023)
1940 – Rasim Özdenören, Türk öykü ve deneme yazarı (ö. 2022)
1940 – Stan Mikita, Slovak-Kanadalı buz hokeyi oyuncusu (ö. 2018)
1941 – Goh Chok Tong, Singapurlu siyasetçi ve eski Singapur başbakanı
1943 – Albano Carrisi, İtalyan şarkıcı, söz yazarı ve oyuncu
1944 – Dietrich Mateschitz, Avusturyalı milyarder iş insanı (ö. 2022)
1944 – Joe Cocker, İngiliz rock ve blues sanatçısı (ö. 2014)
1945 – Anton Zeilinger, Avusturyalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi
1945 – İnci Gürbüzatik, Türk yazar ve yapımcı
1946 – Cher, Amerikalı şarkıcı
1948- Jaakko Laakso, Fin siyasetçi
1951 – Christie Blatchford, Kanadalı gazeteci ve köşe yazarı (ö. 2020)
1951 – Thomas Akers, Amerikalı astronot
1952 – Roger Milla, Kamerunlu futbolcu
1955 – Zbigniew Preisner, Polonyalı besteci
1956 – Douglas Preston, Amerikalı yazar
1956 – Ingvar Ambjørnsen, Norveçli yazar
1956 – Gerry Peyton, İrlandalı futbolcu ve teknik direktör
1957 – Yoşihiko Noda, Japon siyasetçi
1959- Israel Kamakawiwo’ole, Hawaiili müzisyen
1960 – Tony Goldwyn, Amerikalı oyuncu ve yönetmen
1961 – Tilbe Saran, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu ve seslendirme sanatçısı
1966 – Mirkelam, Türk şarkıcı, söz yazarı ve besteci
1966 – Ahmet Ak, Türk güreşçi
1968 – Timothy Olyphant, Amerikalı oyuncu
1969 – Road Dogg, Amerikalı profesyonel güreşçi
1970 – Sabahat Aslan, Türk halk müziği sanatçısı
1971 – Šárka Kašpárková, Çek atletizm sporcusu
1972 – Busta Rhymes, Amerikalı rapçi
1972 – Erkan Aydoğan Oflu, Türk oyuncu (ö. 2011)
1977 – Leo Franco, Arjantinli futbolcu
1977 – Matt Czuchry, Amerikalı oyuncu
1979 – Aysun Kayacı, Türk model ve oyuncu
1979 – Andrew Scheer, Kanadalı siyasetçi
1979 – Yoshinari Takagi, Japon futbolcu
1980 – Juliana Pasha, Arnavut şarkıcı
1981 – Iker Casillas, İspanyol futbolcu
1981 – Silvino João de Carvalho, Brezilyalı futbolcu
1981 – Omar Anguiano, Amerikalı oyuncu
1981 – Rachel Platten, Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı
1981 – Klæmint Matras, Faroeli eski millî futbolcu
1982 – Ásmundur Sveinsson, İzlandalı heykeltıraş
1982 – Petr Čech, Çek futbolcu
1982 – Wes Hoolahan, İrlandalı futbolcu
1982 – Natalya Podolskaya, Beyaz Rus şarkıcı
1983 – Óscar Cardozo, Paraguaylı futbolcu
1983 – Mehdi Taouil, Faslı eski futbolcu
1984 – Kim Dong-Hyun, Eski Güney Koreli futbolcu
1984 – Dilara Kazımova, Azerbaycanlı şarkıcı ve oyuncu
1984 – Ricardo Lobo, Brezilyalı futbolcu
1984 – Naturi Naughton, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı-söz yazarı
1985 – Raúl Enríquez, Meksikalı futbolcu
1985 – Christ Froome, İngiliz yol bisikleti yarışçısı
1986 – Ahmed Samir Ferec, Mısırlı millî futbolcu
1986 – Stéphane Mbia, Kamerunlu futbolcu
1987 – Desirée van den Berg, Hollandalı manken
1987 – Marcelo Guedes, Brezilyalı futbolcu
1987 – Mike Havenaar, Japon millî futbolcu
1987 – Luboš Kalouda, Çek eski futbolcu
1988 – Magno Cruz, Brezilyalı futbolcu
1988 – Kim Lamarre, Kanadalı serbest stil kayakçı
1988 – Lana Obad, Hırvat manken
1989 – Aldo Corzo, Perulu millî futbolcu
1989 – Ahmed es-Salih, Suriyeli millî futbolcu
1990 – Alex, Brezilyalı futbolcu
1990 – Rafael Cabral, Brezilyalı futbolcu
1990 – Anderson Carvalho, Brezilyalı futbolcu
1990 – Miloš Kosanović, Sırp millî futbolcu
1990 – Bernardo Vieira de Souza, Brezilyalı futbolcu
1990 – Lucas Gomes da Silva, Brezilyalı eski futbolcu (ö. 2016)
1990 – Josh O’Connor, İngiliz oyuncu
1990 – İzzet Türkyılmaz, Türk basketbolcu
1991 – Emre Çolak, Türk futbolcu
1991 – Vitor Hugo, Brezilyalı futbolcu
1991 – Mehmet Taş, Türk futbolcu
1992 – Damir Džumhur, Bosnalı profesyonel tenis oyuncusu
1992 – Jack Gleeson, İrlandalı televizyon ve sinema oyuncusu
1992 – Daniel Haber, Kanadalı futbolcu
1992 – Enes Kanter, Türk basketbolcu
1992 – Gerónimo Rulli, Arjantinli futbolcu
1993 – Sunny Dhinsa, Kanadalı profesyonel güreşçi ve eski amatör güreşçi
1993 – Juanmi, İspanyol millî futbolcu
1993 – Václav Kadlec, Çek futbolcu
1993 – Caroline Zhang, Amerikalı buz patenci
1994 – Alex Høgh Andersen, Danimarkalı aktör
1994 – Okan Deniz, Türk futbolcu
1994 – Piotr Zieliński, Polonyalı millî futbolcu
1995 – Damien Inglis, Fransız profesyonel basketbolcu
1996 – Michael Brown, Amerikalı genç (ö. 2014)
1997 – Marlon, Brezilyalı futbolcu

ÖLÜMLER

794 – Æthelberht, Doğu Anglia kralı ve Hristiyanlar için bir aziz (d. ?)
1277 – XXI. İoannes, Lizbon doğumlu Portekizli papa (d. 1215)
1506 – Kristof Kolomb, Cenovalı denizci ve kâşif (d. 1451)
1550 – Ashikaga Yoshiharu, Ashikaga şogunluğunun 12. şogunu (d. 1511)
1622 – II. Osman, Osmanlı’nın 16. Padişahı (d. 1604)
1648 – IV. Władysław Waza, Polonya kralı, Rus çarı ve İsveç kralı (d. 1595)
1793 – Charles Bonnet, Cenevreli bir doğa bilimci ve felsefi yazar (d. 1720)
1834 – Marquis de Lafayette, Fransız aristokrat (Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda İngiliz sömürgeciliğine karşı Amerikalıların yanında savaşan) (d. 1757)
1878 – Ali Suavi “Sarıklı İhtilalci”, Türk gazeteci ve yazar (d. 1839)
1880 – Károly Alexy, Macar heykeltıraş (d. 1823)
1835 – II. Hüseyin Bey, Tunus Beyi (d. 1784)
1896 – Clara Schumann, Alman piyanist ve besteci (d. 1819)
1909 – Ernest Hogan, Amerikalı vodvil şovmeni, şarkıcı, besteci ve şarkı söz yazarı (d. 1860)
1924 – Bogd Han, Moğolistan hanı (d. 1869)
1940 – Verner von Heidenstam, İsveçli şair ve yazar (d. 1859)
1942 – Hector Guimard, Fransız mimar (d. 1867)
1947 – Philipp Lenard, Nobel Fizik Ödülü almış Alman fizikçi (d. 1862)
1949 – Damaskinos Papandreou, 1941’den ölümüne kadar Atina’nın başpiskoposu ve Yunanistan başbakanı (d. 1891)
1956 – Max Beerbohm, İngiliz yazar, karikatürcü ve tiyatro eleştirmeni (d. 1872)
1958 – Varvara Stepanova, Rus ressam ve desinatör (d. 1894)
1958 – Frédéric François-Marsal, Fransız siyasetçi (d. 1874)
1970 – Hermann Nunberg, Polonyalı psikiyarist (d. 1884)
1974 – Jean Daniélou, Kardinal ilan edilen Fransız Cizvit patrolog (d. 1905)
1975 – Barbara Hepworth, İngiliz heykeltıraş ve sanatçı (d. 1903)
1989 – John Hicks, İngiliz iktisatçı (d. 1904)
1996 – John Pertwee, İngiliz oyuncu (d. 1919)
2000 – Malik Sealy, Amerikalı basketbolcu (d. 1970)
2000 – Adelaide Aglietta, İtalyan siyasetçi (d. 1940)
2002 – Stephen Jay Gould, Amerikalı paleontolog (d. 1941)
2005 – Paul Ricoeur, Fransız filozof (d. 1913)
2009 – Lucy Gordon, İngiliz manken ve oyuncu (d. 1980)
2009 – Oleg Yankovski, Rus oyuncu (d. 1944)
2011 – Randy Savage, Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1952)
2012 – Robin Gibb, Birleşik Krallık doğumlu şarkıcı ve söz yazarı (d. 1949)
2012 – Eugene Polley, Amerikalı bilim insanı ve mucit (d. 1915)
2013 – Ray Manzarek, Amerikalı müzisyen (d. 1939)
2013 – Zach Sobiech, Amerikalı pop şarkıcısı (d. 1995)
2014 – Barbara Murray, İngiliz oyuncu (d. 1929)
2015 – Mary Ellen Trainor, Amerikalı oyuncu (d. 1952)
2017 – Recep Adanır, Baba Recep lakaplı Türk futbolcu (d. 1929)
2017 – Albert Bouvet, Eski Fransız profesyonel bisiklet yarışçısı (d. 1930)
2017 – Emile Degelin, Belçikalı film yönetmeni ve romancı (d. 1926)
2017 – Victor Găureanu, Rumen eskrimci (d. 1967)
2017 – Syed Abdullah Khalid, Bangladeşli heykeltıraş (d. 1942)
2017 – Nataliya Şahovskaya, Sovyet Rus kadın çellist (d. 1935)
2017 – Aleksandr Volkov, Rusya Federasyonu’na bağlı Udmurtya cumhurbaşkanı (d. 1951)
2018 – Jaroslav Brabec, Çek atlet (d. 1949)
2018 – Billy Cannon, Eski Amerikan futbolcusu (d. 1937)
2018 – Patricia Morison, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı (d. 1915)
2019 – Nanni Balestrini, İtalyan deneysel şair, yazar ve görsel sanatlar sanatçısı (d. 1935)
2019 – Sandy D’Alemberte, Amerikalı hukukçu, akademisyen, siyasetçi ve eğitimci (d. 1933)
2019 – Andrew Hall, İngiliz oyuncu ve tiyatro yönetmeni (d. 1954)
2019 – Niki Lauda, Avustralyalı Formula 1 pilotu (d. 1949)
2020 – Syed Fazal Agha, Pakistanlı siyasetçi (d. 1946)
2020 – Denis Farkasfalvy, Macar-Amerikan Katolik rahibi, sistersiyen keşişi, ilahiyatçı, yazar ve çevirmen (d. 1936)
2020 – Shaheen Raza, Pakistanlı politikacı (d. 1954)
2020 – Gianfranco Terenzi, San Marino’nun naibi (d. 1941)
2021 – Sándor Puhl, Macar eski futbol hakemi (d. 1955)
2023 – Nuri Sesigüzel, Türk ses sanatçısı ve sinema oyuncusu (d. 1937)

Author: Yusuf Arslan