İran‘ın güneydoğusunda, Haş şehrine yaklaşık 50 kilometre uzaklıkta yükselen Taftan Yanardağı‘nda alışılmadık birhareketlilik başladı. Avrupa Uzay Ajansı’nın Sentinel-1 uydularından elde edilen radar görüntüleri, yanardağın zemininin 10 ay içinde yaklaşık 9 santimetre yükseldiğini ortaya koydu. InSAR adıyla bilinen bu teknik, gece-gündüz ve bulut fark etmeksizin zemin hareketlerini hassas biçimde ölçebiliyor.
Araştırmayı yürüten ekip, İspanya Ulusal Araştırma Konseyi’ne (CSIC) bağlı IPNA’dan kıdemli yazar Pablo J. González önderliğinde çalıştı. Bulgular Geophysical Research Letters dergisinde yayımlandı.
UYKUSUNDAN UYANIYOR
3 bin 940 metre yüksekliğiyle iki ana zirveye sahip olan Taftan, yaklaşık 700 bin yıldır büyük bir patlama yaşamadı. Ancak bu yanardağı gerçek anlamda sönmüş saymak mümkün değil, zirvesindeki gaz çıkış noktaları, sistemin hala aktif olduğuna işaret ediyor.
Basıncın kaynağı yüzeye çok yakın, yerin yalnızca 490-630 metre altında konumlanıyor. Araştırmacılar, hareketin derinlerdeki magmadan değil, yüzeye yakın hidrotermal sistemde sıkışan gaz ve akışkanlardan kaynaklandığını belirledi. Magma rezervuarı ise çok daha derinde, yaklaşık 3.2 kilometre aşağıda bulunuyor.
SALINAN GAZLARIN KOKUSU 50 KİLOMETRE ÖTEDEN ALINIYOR
González, durumu şu sözlerle özetledi: “Gelecekte bu basınç bir şekilde serbest kalmak zorunda, ya şiddetli bir şekilde ya da daha sessizce. Bu çalışmanın amacı bölge halkında panik yaratmak değil. Bu, İran’daki bölge yetkililerine, burayı incelemek üzere bazı kaynaklar ayırmaları için yapılan bir uyanış çağrısıdır.“
Kısa vadede asıl tehlike lav akıntısından ziyade sıcak akışkanların ani buharlaşmasıyla oluşabilecek freatik patlamalar ve kükürt gazı salınımları. Rüzgar koşullarına göre kükürt kokusu 50 kilometre ötedeki Haş şehrine kadar ulaşabiliyor.
İRAN’IN HAREKETE GEÇMESİ GEREKİYOR
Taftan’ın en kritik zaafiyeti izleme altyapısının yokluğu. Dağda sürekli çalışan GPS alıcısı ya da sismometre gibi hiçbir yer tabanlı ölçüm cihazı bulunmuyor. Yanardağa ait son 10 bin yıllık patlama kayıtları da son derece yetersiz. Bu nedenle uzay radarları, bölgedeki değişimleri takip etmenin şu an için tek yolu.
Bilim insanları İran yetkililerinden acil adımlar atmasını bekliyor. Öneriler arasında yamaçlarda kükürt dioksit, karbondioksit ve su buharı ölçümlerinin başlatılması, temel düzeyde bir sismometre ağının kurulması ile tahliye planları ve risk haritalarının hazırlanması yer alıyor.
