İstanbul’un Tuzla ilçesinde çekilen çocuk dizisi “Tozkoparan İskender” için 2019 yılında hazırlanan dekor, “tarihi eser” sanılarak resmen tescillendi. İlginçlik burada kalmadı, iki araştırmaı, bu dizi dekoru üzerinden “Tozkoparanlı İskender” adında hayali bir okçu yarattı, Hayali okçu, bu “bilimsel makaleye” göre, Fatih devrinde seferlere katıldı, Yeniçeri Ocağı’na bile girdi,
Bu garip olay şöyle gelişti.
TARİHİ ESER OLARAK KAYIT EDİLDİ
İki uzman, dizinin çekim alanında bırakılan ahşap dekorun “menzil taşı” olabileceğini düşündü. Bu dekor 26 Şubat 2025’te İstanbul 5 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu’nda görüşülerek tarihi eser olarak kayda geçirildi. Ardından koruma ve konservasyon işlemleri için İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi’ne götürüldü. Ardından dekor hakkında, akademik bir dergide “Tozkoparan’ın ilk ve tek menzil taşı” olduğu iddiasıyla makale yayımlandı.
Karadeniz Araştırmaları isimli dergide, bu dizi dekoru için yayınlanan “bilimsel” makalede, “Tozkoparan İskender, Türk okçuluk tarihinin en büyük üç kemankeşinden biri olup yaşadığı devre damga vurmuş isimlerdendir. Ekmekçiler Bölüğü’nde acemi oğlan iken küçük yaşta okçuluğa heves etmiş olan İskender, Fatih devri kemankeşlerinden Molla Hüsrev’in kulu Kadıkulu Hüsam’dan okçuluk dersleri görüp kabza almıştır.” denildi.
Bu “bilimsel” makaleye göre dizi dekoru olmak dışında hiçbir özelliği olmayan ahşap parçasındandan “Tozkoporan İskender” isimle bir okşu yaratılmakla kalınmadı, rekorlarından ve katıldığı seferlerden söz edildi. Hayali okçu makalede şöyle anlatıldı:
“Ayrıca Şeyh Hamdullah Efendi’den de bir süre okçuluk dersleri alan İskender, gösterdiği başarıları sebebiyle Yeniçeri Ocağı’na kabul edilmiştir. Tozkoparan İskender, döneminin en uzun menzil rekorlarını kırmış ve en çok menzil bozan kemankeş olarak tarihe geçmiştir. İmparatorluğun çeşitli vilayetlerinde on farklı rekor kırarak adına menzil taşı diktirmiştir.”
HAYALİ KAHRAMAN ORDUYLA SEFERLERE BİLE KATILMIŞ
“Tozkoparan İskender, yaşadığı dönemde sadece erişilmez rekorlar kırmış bir kemankeş değil aynı zamanda katıldığı seferlerde de büyük faydalar göstermiş bir tirendazdır. Ne yazık ki Tozkoparan İskender’in menzil yerlerindeki menzil taşları ya kaybolmuş ya da günümüze ulaşamamıştır. Yeni tespit etmiş olduğumuz menzil taşı okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden olan Tozkoparan İskender’in bilinen ilk ve tek menzil taşı olması hasebiyle oldukça önemlidir. ”
TRT dizisindeki tahta dekoru gerçek sanan iki araştırmacı “bilimsel” makale yazdı, daha sonra bu makaleye karşı eleştiri makalesi yazıldı“AMAÇ BİLİM DÜNYASINA TANITMAK”
“Bu makalede İstanbul’un Tuzla ilçesinde tarafımızca ilk defa tespit edilen Tozkoparan İskender’in Menzil taşı incelenmiş olup Türk okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden biri olan Tozkoparan İskender’in menzil taşının bilim ve tarih dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.”
Bu, hayali kahraman ve okçu yaratılan makalede “etik ihlal yapılmadığı” da iddia edildi, işin ilginci bir dizi kaynakça gösterildi.
UZMAN İSİMLER MAKALEYİ ELEŞTİRDİ
Bu “bilimsel” makale üzerine, bir başka makale daha yazıldı ve bu çalışma rededildi. Karadeniz Araştırmaları Dergisi’nin 2026 yılında yayınlanan 23. cildinde, Dr.Şükrü Seçin Anık, bu “makalenin” yanlışlarını düzeltti. Bu eleştiri amaçlı makalede şöyle denildi:
“Ahmet Şen ve Sude Saki tarafından Karadeniz Araştırmaları Dergisi’nin 88. sayısında yayınlanan makale (Şen & Saki, 2025, s. 1659-1671), sosyal bilimlerde multidisipliner çalışmaların ehemmiyetini ortaya koyması koyuyor olması bir yana, popüler kültürün yarattığı bilgi kirliliğinin akademik çalışmaları nasıl sabote ettiğinin en açık göstergesidir.”
“Normalde akademik çalışmaların mezkur bilgi kirliliğinin önüne geçmesi ve yanlışları düzeltmesi beklenirken bu eleştiri yazısına konu olan makalede durum tam tersine bir hal almıştır. Mezkur makale yeni tespit edildiği iddia edilen ünlü Osmanlı okçusu Tozkoparan İskender’e ait bir menzil taşı üzerinedir, tarihi bilgilerin, zaten haddinden fazla çarpıtılıyor ve tahrif ediliyor olması ve bu tahrifat ve tahribata bir yenisinin daha eklenmemesinin önüne geçme gayesidir.”
Öğretim Üyesi Dr. Anık da yaşananları “trajikomik” olarak nitelendirerek şöyle konuştu:
“Alanım itibarıyla okçuluğa dair akademik çalışmaları takip ediyorum. Okçular Vakfı’nda çalışırken hazırlanmasında danışmanlık yaptığım dizi dekorunun tarihi menzil taşı zannedilip hakkında akademik makale yazıldığını görünce şaşırdım. Zaten dekor, dizinin 14. bölümünde görünüyor. Menzil taşları mermerden olur. Okçular Vakfının yanı sıra bu konuda akademik çalışma yapan birçok isim var. Keşke danışsalardı”
DİZİ KARAKTERİYDİ
TRT Genç’de yayınlanan dizide Tozkoparan İskender isimli karakter, “12 yaşında olmasına rağmen olağanüstü yeteneklere sahip olan kemankeş İskender, 2020 yılından yaşadığı döneme geri dönmez ise tarihin seyri değişecek,” diye tanıtılmıştı.
