Bitlis Eren Üniversitesi‘nden Doç. Dr. İbrahim Demir ve Muhammed Ölekli, bilimsel araştırma projesi kapsamındaki arazi çalışmaları sırasında Tatvan’daki İncekaya (Por) Kalderası’nda bilinen türlerden farklı bir çan çiçeği fark etti.
Araştırmacılar bunun yeni bir tür olabileceğini düşünerek Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım‘la iletişime geçti.
Yıldırım’ın yürüttüğü morfolojik ve taksonomik incelemeler, popülasyonun bilim dünyası için yeni bir tür olduğunu ortaya koydu. Campanula porensis olarak adlandırılan ve Türkçe “Por çanı” adı verilen tür, uluslararası botanik otoritesi Phytotaxa dergisinde yayımlandı.
DÜNYADA TEK YAŞAM ALANI POR KALDERASI
Endemik olan Por çanı, dünyada yalnızca Por Kalderası’ndaki mağara girişleri ve dik volkanik kaya duvarlarında yetişiyor. Prof. Dr. Yıldırım, bitkinin nemli ve gölgelik kovuklarda kayalardan aşağı sarkarak yayıldığını belirterek toplam popülasyonun 450-500 kök civarında olduğunu açıkladı.
“Oldukça süs potansiyeli yüksek olan, laciverte yakın renklerde çiçeklere sahip özel bir türdür.”
IUCN kriterlerine göre “hassas” kategorisinde değerlendirilen tür için Yıldırım, doğrudan insan etkisi ya da aşırı otlatma bulunmasa da küresel iklim krizinin sulak ve gölgelik habitatları tehdit ettiğini vurguladı. Yerel yönetimler, üniversiteler ve bakanlık işbirliğiyle koruma çalışmalarının acilen başlatılması gerektiğini söyledi.
TÜRKİYE ÇAN ÇİÇEĞİNDE DÜNYA LİDERİ
Prof. Dr. Yıldırım, dünyada yaklaşık 450 çan çiçeği türü bulunduğunu, Türkiye’de ise 140’ı aşkın türün tespit edildiğini ve bunların 72’sinin yalnızca Türkiye’de yetişen endemik türler olduğunu aktardı.
Ege Üniversitesi ekibinin 2012’den bu yana TÜBİTAK projeleriyle Türkiye genelinde çan çiçekleri üzerine çalıştığını belirten Yıldırım, süs bitkisi potansiyeli taşıyan bu türlerin doğaya zarar vermeden üretime alınmasıyla ülke ekonomisine önemli katkı sağlanabileceğini ifade etti.
Yeni türün tip örneği Ege Üniversitesi Herbaryumu’nda, eş örnekleri ise her iki üniversitenin herbaryumunda muhafaza ediliyor.
(AA)
