Otomobil kullanıcıları arasında manuel şanzımanın yeri her zaman ayrı oldu. Debriyaj pedalına basıp vites kolunu her hareket ettirdiğimizde, araçla aramızda özel bir bağ kurulur. Panhard ve Levassor’un 1894 yılında ilk modern sistemi geliştirmesinden bu yana bu mekanizma, sürüş keyfinin en saf hali olarak kabul ediliyor. Ancak teknolojinin hızla ilerlemesi, düz vitesli araçlar hakkında yıllardır kulaktan kulağa yayılan bazı bilgileri tamamen geçersiz kıldı
. Günümüzde satılan yeni araçların çok küçük bir kısmında bu sistem yer alsa da efsaneler varlığını sürdürüyor. Sürücülerin doğru kabul ettiği, fakat günümüz şartlarında geçerliliğini yitirmiş detayları yakından inceledik…Geçmiş yıllarda düz vitesli bir arabanın otomatik vitesli bir modele göre çok daha az yakıt tükettiği bir gerçekti
. Eski nesil iki veya üç vitesli otomatik şanzımanlar, motorun gücünü yolda oldukça fazla harcıyordu. Fakat günümüz mühendisliği bu durumu tamamen tersine çevirdi. Artık sekiz, dokuz, hatta on vitesli otomatik şanzımanlar yollarda boy gösteriyor. Vites sayısının artması, tork konvertörlerindeki iyileştirmeler ve çift kavramalı (DCT) sistemler, otomatik vitesleri çok daha ekonomik hale getirdi
. Elbette doğru zamanda vites büyüterek manuel bir araçla da yüksek tasarruf oranlarına ulaşmak hala mümkün. Ancak genel ortalamada teknoloji, kontrolü bilgisayara bırakan sistemlerin lehine işliyor.Manuel araç kullanmanın zor olduğu düşüncesi, genellikle bu sistemi doğru şekilde öğrenmeyi hiç denememiş kişilerin yarattığı bir algıdan ibaret
. İlk aşamada bir öğrenme süreci gerektirdiği doğru olsa da temel mekanizma kavrandıktan sonra bu durum refleks haline gelir. Özellikle klasik bir spor otomobil satın almayı düşünenlerin bu beceriye sahip olması şart. Geçmiş dönemin pek çok Porsche veya Alfa Romeo modeli sadece manuel olarak üretildi. Düz vites kullanmayı bilmek, sürücüye her dönemin aracına hükmedebilme özgürlüğü tanıyor.Hızlanma konusunda da benzer bir tabloyla karşı karşıyayız
. Elektronik kontrol ünitelerinin gelişmesiyle birlikte otomatik şanzımanlar, bir insanın vites değiştirme hızından çok daha çabuk reaksiyon vermeye başladı. Çift kavrama teknolojisine sahip bir Ferrari şanzımanının vitesi göz kırpma süresinden daha kısa bir hisle, yani sadece 30 milisaniyede değiştirebildiği biliniyor. Dolayısıyla düz vitesin daha hızlı ivmelendiği iddiası, bazı özel modeller hariç artık geçerli değil
. Yine de manuel vites kullanıcıları için asıl amaç hiçbir zaman en hızlı olmak olmadı. Sürücüler, viraja girerken hangi viteste olmaları gerektiğine tamamen kendileri karar vermenin verdiği o eşsiz kontrol hissini seviyor.Dayanıklılık tarafında ise düz viteslerin daha çabuk yıprandığı yönündeki iddialar gerçeği yansıtmıyor
. Düzenli bakımı yapılan ve kurallara uygun kullanılan bir manuel şanzıman, aracın ömrü boyunca sorunsuz hizmet edebilir. Karmaşık elektronik yapılara sahip modern otomatik viteslerle kıyaslandığında manuel sistemler çok daha sade bir mekanik yapıya sahip. Aşırı debriyaj kaçırmak veya ayağı sürekli pedal üzerinde tutmak gibi hatalar baskı balata, volan ve rulmanların erken yıpranmasına yol açar
. Bu tip kullanıcı hataları dışındaki normal aşınmalarda bile manuel bir şanzımanın parça değişim maliyeti otomatiklere göre çok daha ekonomiktir. Burada dikkat edilmesi gereken en kritik nokta, şanzıman yağı seviyesini periyodik olarak kontrol etmek ve üretici önerilerine uygun şekilde yenileyerek sistemi korumak.Pek çok ünlü spor otomobil üreticisinin ürün gamında manuel vites seçenekleri sunduğu biliniyor
. Fakat sanılanın aksine bu sistem sadece yüksek performanslı yarış makinelerine özgü değil. Piyasada uygun fiyatlı pickup modellerinde veya bütçe dostu binek araçlarda da bu seçeneğe rastlamak mümkün. Ferrari, Lamborghini ve Mercedes-Benz gibi devler artık tamamen hızlı vites değiştiren otomatik sistemlere geçiş yaptı. Ancak üretici manuel seçeneğini sunduğu an, sadık sürücü kitlesi bu modelleri adeta kapışıyor
. Subaru BRZ alanların yüzde 90’ı, Lotus Emira tercih edenlerin yüzde 88’i ve Porsche GT3 Touring müşterilerinin yüzde 83’ü tercihini düz vitesten yana kullanıyor.
