Hayatımızda bazı olayların tekrar tekrar yaşandığını fark ettiğimiz olur. Benzer ilişkilere çekilmek, aynı hataları yapmak, sürekli aynı korkularla mücadele etmek ya da ne kadar çaba göstersek de belirli konularda ilerleyemediğimizi hissetmek birçok kişinin aklına şu soruyu getirir: “Bu benim kaderim mi?”
Psikoloji açısından bakıldığında, yaşamımızı etkileyen birçok davranışın altında bilinçli olarak fark etmediğimiz düşünce, duygu ve öğrenme kalıpları bulunabilir. Bu nedenle bazen kader gibi görünen durumlar, aslında geçmiş deneyimlerden şekillenen ve fark edilmeden sürdürülen davranış örüntüleri olabilir.
Bilinçaltı Nedir?
Günlük yaşamda verdiğimiz kararların önemli bir kısmını bilinçli olarak aldığımızı düşünsek de insan davranışlarının tamamı bilinç düzeyinde gerçekleşmez.
Psikolojide bilinçaltı kavramı; kişinin farkında olmadığı ancak düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını etkileyebilen zihinsel süreçleri ifade etmek için kullanılmaktadır.
Bu süreçler arasında:
Geçmiş deneyimler,
Öğrenilmiş davranışlar,
İnanç sistemleri,
Duygusal anılar,
İlişki kalıpları
yer alabilir.
Neden Sürekli Benzer Deneyimler Yaşıyoruz?
Bazı insanlar ilişkilerinde sürekli aynı sorunları yaşadıklarını fark eder.
Örneğin:
Sürekli ilgisiz partnerlere yönelmek,
Aynı tür çatışmaların içinde kalmak,
Kendini değersiz hissettiren ilişkileri sürdürmek,
Sürekli başarısız olmaktan korkmak
gibi durumlar tekrar eden yaşam örüntüleri olabilir.
Bu tekrarlar çoğu zaman tesadüften çok, geçmişte öğrenilen ilişki biçimleri ve inançlarla bağlantılı olabilir.
Çocukluk Deneyimleri Hayatı Nasıl Etkiler?
Çocukluk dönemi, kişinin kendisi ve dünya hakkında temel inançlarını oluşturduğu dönemdir.
Örneğin çocuk:
Sürekli eleştirildiyse,
Duygusal olarak ihmal edildiyse,
Başarıya aşırı önem verilen bir ortamda büyüdüyse,
Koşullu sevgi deneyimlediyse
yetişkinlikte bazı inançlar geliştirebilir.
Bunlar:
“Yeterince iyi değilim.”
“Sevilmek için kusursuz olmalıyım.”
“İnsanlara güvenilmez.”
“Hata yaparsam reddedilirim.”
şeklinde olabilir.
Bu inançlar kişinin davranışlarını farkında olmadan etkileyebilir.
Bilinçsizce Tekrarlanan Kalıplar Nelerdir?
Sürekli Onay Aramak
Kendini değerli hissedebilmek için sürekli başkalarının takdirine ihtiyaç duymak geçmiş deneyimlerle ilişkili olabilir.
Sınır Koyamamak
Başkalarını üzmekten korkmak ve kendi ihtiyaçlarını geri plana atmak da öğrenilmiş ilişki kalıplarından kaynaklanabilir.
Başarısızlık Korkusu
Bazı kişiler başarısız olmaktan o kadar korkar ki yeni fırsatları değerlendirmekten kaçınabilir.
Sağlıksız İlişkileri Sürdürmek
İnsanlar bazen kendilerine zarar veren ilişkilere bile alışkın oldukları için bağlı kalabilirler.
Bu durum bilinçsiz şekilde tanıdık gelen ilişki örüntülerini tekrar etme eğilimiyle ilişkili olabilir.
Kader mi, Öğrenilmiş Kalıplar mı?
Elbette yaşamda kontrolümüz dışında gelişen olaylar vardır. Ancak psikoloji açısından değerlendirildiğinde birçok davranış ve ilişki örüntüsü kaderden çok öğrenilmiş deneyimlerle bağlantılı olabilir.
Kişi:
Neden aynı seçimleri yaptığını,
Neden benzer ilişkiler yaşadığını,
Neden belirli korkularla mücadele ettiğini
anlamaya başladığında değişim için de ilk adımı atmış olur.
Fark edilmeyen kalıplar hayatı yönetmeye devam ederken, fark edilen kalıplar üzerinde çalışmak mümkün hale gelir.
Bu Kalıpları Değiştirmek Mümkün Müdür?
Evet.
İnsan beyni yaşam boyu öğrenmeye devam eder. Bu nedenle geçmişte öğrenilmiş düşünce ve davranış kalıplarının değişmesi mümkündür.
Değişim sürecinde:
Kendini tanımak,
Duygusal farkındalık geliştirmek,
Otomatik düşünceleri fark etmek,
Sağlıklı sınırlar oluşturmak,
Yeni davranışlar denemek
önemli rol oynar.
Değişim zaman alabilir ancak mümkündür.
Kendinizi Daha İyi Tanımak İçin Sorabileceğiniz Sorular
Bazen yaşamımızdaki tekrar eden döngüleri fark etmek için kendimize şu soruları sormak faydalı olabilir:
Sürekli yaşadığım sorunlar neler?
Benzer ilişkileri seçiyor muyum?
En büyük korkularım nereden geliyor olabilir?
Kendimle ilgili en sık hangi olumsuz düşünceleri kuruyorum?
Bu düşünceleri ilk ne zaman hissetmeye başladım?
Bu sorular kişinin kendi iç dünyasını daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Eğer tekrar eden yaşam kalıpları:
İlişkilerinizi olumsuz etkiliyorsa,
Öz güveninizi zedeliyorsa,
Sürekli kaygı yaratıyorsa,
Aynı sorunları tekrar tekrar yaşamanıza neden oluyorsa,
bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir.
Psikoterapi süreci, kişinin farkında olmadığı düşünce ve davranış kalıplarını keşfetmesine ve daha sağlıklı seçimler geliştirmesine yardımcı olabilir.
Hayatımızdaki bazı tekrar eden deneyimler ilk bakışta kader gibi görünebilir. Ancak çoğu zaman bu durumların altında geçmiş deneyimlerle şekillenmiş bilinçsiz düşünce ve davranış kalıpları bulunabilir. Kendimizi ve yaşamımızdaki tekrarları anlamaya başladığımızda değişim için de önemli bir kapı açılır. Geçmiş deneyimler bizi etkileyebilir, ancak geleceğimizi belirlemek zorunda değildir.
