Yılda ortalama 2 milimetre yağış alan, bazı bölgelerinde her yüzyılda yalnızca birkaç kez yağmur kaydedilen Atacama Çölü, bilim insanlarının Mars koşullarını simüle ettiği bir yer. Ancak bu çorak toprak, doğru koşullar oluştuğunda 200’den fazla çiçek türünün aynı anda filizlendiği rengarenk bir halıya dönüşüyor.
‘Desierto florido’ yani ‘çiçek açan çöl‘ olarak bilinen fenomen, toprak altında 15 yıla kadar uykuda bekleyebilen tohumların nadir yağışlarla uyanmasıyla gerçekleşiyor. Uydu verileri 1981’den bu yana 15’ten fazla büyük çiçeklenme tespit etti.
EL NİÑO OLMADAN ÇİÇEK YOK
Fenomenin arkasındaki itici güç El Niño-Güney Salınımı iklim döngüsü. Ekvator Pasifik’indeki suların ısınması Şili’nin kuzeyine normalin üzerinde yağış taşıyor. Şili Papalık Katolik Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nden Prof. Ana Maria Mujica, bu bağlantıyı şöyle açıkladı:
“Bu çiçeklenme El Niño akıntılarıyla örtüşüyor. El Niño dönemlerinde sıcaklıklar yükselir, buharlaşma artar ve dolayısıyla daha fazla yağış düşer. Ama soğuk olan La Niña akıntısıyla bu gerçekleşmez.”
Yakın dönemin en çarpıcı çiçeklenmeleri de bu ilişkiyi doğruluyor. 2015’te güçlü bir El Niño dalgasıyla çöle tek günde 7 yılın yağmuru yağdı. Çöl tarihinde ilk kez aynı yıl iki kez çiçek açtı.
2017’de olağan 5-7 yıllık döngüyü kırarak sadece iki yıl sonra yeni bir çiçeklenme yaşandı. 2022’deki görsel şölen ise Şili hükümetini 570 kilometrekarelik Desierto Florido Milli Parkı‘nı kurmaya ikna etti.
2025’TE ATACAMA YİNE PEMBEYE BÜRÜNDÜ
En son büyük çiçeklenme 2025 yılında yaşandı. Temmuz ve ağustos aylarında düşen 60 ila 80 milimetre yağış, yıllık ortalamanın 30 ila 40 katını aştı. Şili Ulusal Doğa Tarihi Müzesi botanik küratörü Victor Ardiles, toprağın altında 200’den fazla çiçek türünün tohumlarının yağmuru beklediğini belirtti. Pembe pata de guanaco, añañuca, suspiros ve garra de leon türleri çölü eylül sonundan kasım başına kadar renkten renge soktu.
TARİHİ SÜPER EL NİÑO GELDİ
Atacama henüz 2025 çiçeklenmesinin izlerini taşırken, iklim bilimciler 2026 için çok daha büyük bir senaryoya işaret ediyor. NOAA haziran ayında resmen El Niño uyarısını yayımladı.
Bilim insanları Pasifik’in ekvator sularında Mart ayında tespit edilen dev bir sıcak su dalgasının, yani Kelvin dalgasının hızla doğuya ilerlediğini saptadı. Ekvator Pasifik’indeki su sıcaklığının ortalamanın 3°C üzerine çıkacağı tahmin ediliyor. Bu düzeyde bir ısınma 1877’den bu yana kaydedilmedi.
ART ARDA ÇİÇEKLENME BİR SİNYAL Mİ?
Normalde 5 ila 7 yılda bir gerçekleşen Atacama çiçeklenmesi, 2015’ten bu yana belirgin biçimde sıklaştı. 2015, 2017, 2022, 2024 ve 2025 art arda büyük çiçeklenmelere sahne oldu.
Nature Climate Change dergisinde yayımlanan bir araştırma, çölün hiperarid çekirdeğindeki yağış örüntülerinin uzun vadeli tarihsel normlarla uyumsuz biçimde değiştiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar, çiçek açan çölün bölgenin ikliminde neler olduğuna dair bir termometre görevi gördüğünü vurguluyor. 2026’da beklenen Süper El Niño’nun Şili’nin kuzeyine taşıyacağı yağışlar, Atacama’nın toprağındaki uykudaki tohumları bir kez daha uyandırabilir. Fenomenin bu yıl da tekrarlanması, hem görsel bir şölen hem de iklim değişikliğinin çarpıcı bir göstergesi olacak.
