Afganistan‘da Taliban yönetiminin yürürlüğe koyduğu yeni aile hukuku düzenlemesi, kadınların evlilikten ayrılma imkanlarını ciddi ölçüde sınırlandırdığı gerekçesiyle tartışma konusu oldu. Taliban lideri Hibetullah Ahundzade tarafından Nisan 2026’da yayımlanan kararname, evliliğin sona erdirilebileceği durumları yeniden tanımlarken, kadınların mahkemeler aracılığıyla boşanma talep etmesini büyük ölçüde erkeklerin onayına bağlı hale getiriyor.
Kararnamede evliliğin sona erdirilebilmesi için 12 farklı gerekçe belirtildi. Ancak metindeki hükümler incelendiğinde, kadınların başvuru yapabilmesine rağmen nihai kararın çoğu durumda kocanın rızası, erkek akrabaların etkisi, tanık beyanları veya hâkimlerin takdirine bağlı olduğu görüldü. Düzenleme özellikle aile içi şiddet ve ihmal vakalarında dahi kadınların tek taraflı talebiyle boşanma kararı verilemeyeceğini hükme bağlıyor.
KADIN EŞİNİN RIZASI OLMADAN BOŞANAMAYACAK
Yeni kurallara göre, eşinin kendisine kötü davrandığını veya maddi yükümlülüklerini yerine getirmediğini öne süren kadınlar mahkemeye başvurabilecek. Ancak kararname, hâkimler ve hakemlerin yalnızca kadının talebine dayanarak ve kocanın rızası olmadan evliliği sona erdiremeyeceğini açıkça belirtti. Böylece başvuru hakkı teorik olarak korunurken, uygulamada karar yetkisi büyük ölçüde erkeklerin kontrolünde olacak.
Düzenlemede dikkat çeken bir diğer madde ise boşanmak isteyen kadınların, eşlerinin rızasını almak amacıyla maddi ödeme yapabilmesine izin verilmesi oldu. İnsan hakları savunucuları, bu hükmün kadınları ekonomik baskı altına sokabileceği değerlendirmesinde bulundu.
ÇOCUK EVLİLİKLERİ FİİLEN MEŞRULAŞIYOR
Kararname yalnızca boşanma süreçlerini değil, çocuk yaşta evlilikler konusunu da yeniden gündeme taşıdı. Erkek akrabaların çocukları evlendirebilmesine imkan tanıyan düzenleme, söz konusu çocukların yetişkinliğe ulaştıktan sonra belirli ve sınırlı şartlar altında evliliğin iptali için mahkemeye başvurabileceğini öngörüyor. Bu durum, çocuk evliliklerinin fiilen meşrulaştırıldığı yönündeki eleştirileri beraberinde getirdi.
DAHA SERT KURALLAR
Taliban yönetimi öncesinde de Afganistan’da kadınlar boşanma konusunda erkeklerle eşit haklara sahip değildi. Ancak mevcut hukuk çerçevesinde, kocanın ailenin temel ihtiyaçlarını karşılamaması, uzun süre kayıp olması veya ölümcül bir hastalığa yakalanması gibi bazı istisnai durumlarda kadınların evliliğin sonlandırılması için yargıya başvurabilmesi mümkün oluyordu. Bununla birlikte, kadınların bu gerekçeleri mahkeme önünde kanıtlaması gerekiyordu.
Yeni kararname, önceki sistemde yer alan bazı istisnaları korusa da uygulama şartlarını daha da ağırlaştıracak. Özellikle kayıp eşlerle ilgili maddede, kadınların evlilikten ayrılabilmek için kocalarının hukuken ölü kabul edileceği tarihe kadar beklemek zorunda bırakılması dikkat çekti.
