Nijeryalı Profesör Mohammed Bah Abba, iki kil çömlek ve ıslak kumdan oluşan ‘pot in pot‘ (testi içinde testi) sistemiyle elektrik olmadan sebzelerin raf ömrünü 27 güne kadar uzattı. Afrika’nın kırsal bölgelerinde 100 binden fazla aileye ulaşan buluş, gıda israfına karşı dünya çapında referans haline geldi.
Afrika’nın geniş kırsal bölgelerinde buzdolabı ve elektrik olmadığı için çiftçilerin hasat ettiği sebze ve meyveler birkaç gün içinde çürüyordu. Kuzey Nijerya’da çömlekçi bir aileden gelen Profesör Mohammed Bah Abba, bu soruna geleneksel bilgiyi evrensel bir fizik ilkesiyle birleştirerek yanıt verdi.
İKİ ÇÖMLEK VE ISLAK KUM
Elektriksiz buz dolabının yapımının ilk adımında büyük bir kil çömleğin içine daha küçük bir çömlek yerleştiriliyor. İki çömlek arasındaki boşluk ıslak kumla dolduruluyor ve üzeri nemli bir bezle örtülüyor.
Çömleğin gözenekli yüzeyinden buharlaşan su, yapının içindeki ısıyı dışarı atarak iç çömleğin sıcaklığını düşürüyor. Verimli çalışması için düzeneğin gölgede tutulması, iyi havalandırılması ve kumun günde birkaç kez ıslatılması gerekiyor.
PATLICAN 3 GÜN YERINE 4 HAFTA GÜN DAYANIYIOR
Normalde sıcak hava şartlarında 3 günde çürüyen patlıcanlar bu sistemde 27 güne kadar taze kalıyor. Domates ve biberler ise bozulmadan 3 hafta dayanabiliyor. Uygun koşullarda gıdaların raf ömrü 3 ila 4 kat artıyor. Kuzey Burkina Faso gibi sıcak ve kurak bölgelerde yapılan deneylerde, çömleğin iç sıcaklığının 13 ile 22 derece arasında kaldığı ölçüldü.
100 BİN AİLEYE ULAŞTI
Bah Abba, 1990’larda geliştirdiği buluşuyla önce enerji sıkıntısı çeken köylere 7 bin ünite çölek dağıttı. 2010 yılına kadar yalnızca Kuzey Nijerya‘da dağıtılan kil buzdolabı sayısı 100 bini aştı. Farklı sivil toplum kuruluşları teknolojiyi Burkina Faso ve diğer Afrika ülkelerine de taşıdı.
ROLEX ÖDÜLÜ VE KÜRESEL YANKI
Bah Abba 2001 yılında buluşuyla Rolex Girişim Ödülü‘nü kazandı ve 75 bin ABD doları değerindeki ödülü teknolojiyi Nijerya genelinde yaygınlaştırmak için kullanacağını açıkladı. Aynı yıl TIME dergisi de mucidi öne çıkardı.
Practical Action kuruluşu, teknolojinin yalnızca gıda israfını azaltmakla kalmadığını, çiftçilere satış esnekliği kazandırdığını ve yerel seramik üretim zincirinde yeni iş fırsatları yarattığını vurguluyor.
Karmaşık elektronik parçalar veya büyük yatırımlar yerine temel bilim ve basit malzemelerle üretilen sistem, dünya genelinde ‘tutumlu inovasyon’ modelinin en bilinen örneklerinden biri haline geldi
