Emeklilik sisteminin temel mantığının, daha uzun süre çalışan, daha fazla prim ödeyen ve daha yüksek ücret üzerinden prim yatırılan kişinin emekli olduğunda daha yüksek emekli maaşı alması üzerine kurulması gerektiğini belirten Özgür Erdursun, mevcut sistemde özellikle asgari ücret ve orta ücretle çalışanlar açısından bu bağın zayıfladığını ifade etti.
Tartışmalı emekli zammı oranları yerine sistemin değişmesi gerektiğine işaret etti.
EMEKLİ MAAŞINI YÜKSELTECEK SİSTEMİ TEK TEK AÇIKLADI
Erdursun’un Dünya’daki yazısına göre 3.600 gün prim ödeyen bir çalışan ile 9.000 gün prim ödeyen kişi arasında emekli aylığında açık ve anlamlı bir fark bulunmalı. 9.000 gün prim, 3.600 güne göre 5.400 gün, yani yaklaşık 15 yıl daha fazla çalışma anlamına geliyor.
Mevzuatta prim gününün, prime esas kazancın ve aylık bağlama oranının emekli aylığı hesabında karşılığı bulunduğunu belirten Erdursun, ancak vatandaşın teknik hesaplamadan ziyade hesabına yatırılan emekli aylığına baktığını söyledi.
Erdursun, en düşük emekli aylığının farklı prim ve çalışma süreleri arasındaki farkı önemli ölçüde ortadan kaldırabildiğine dikkat çekti. Kendi primleri üzerinden hesaplanan aylığı 18 bin, 20 bin veya 22 bin lira olan kişilerin, ödeme en düşük emekli aylığı seviyesine tamamlandığında aynı tutarı alabileceğini belirtti.
Bu durumun çalışanlarda “Ben yıllarca neden daha fazla prim ödedim?” sorusunu doğurduğunu ifade eden Erdursun, meselenin yalnızca bugünkü emekli aylıklarıyla sınırlı olmadığını, çalışanların çalışma hayatındaki tercihlerini de etkilediğini vurguladı.
Erdursun, çözümün temel ilkesini ise şöyle özetledi:
- En düşük emekli aylığı uygulaması devam edebilir.
- Düşük aylık alan emekli korunabilir.
- Daha uzun süre çalışanların aylıkları bunu açıkça yansıtmalı.
- Daha yüksek kazanç üzerinden prim ödeyenlerin emekli aylığında bunun karşılığı görülmeli.
- Gerçek ücret üzerinden prim ödeyen sigortalının daha yüksek priminin emeklilikte anlamlı bir karşılığı olmalı.
Erdursun’a göre sosyal güvenlik sistemindeki adalet yalnızca düşük aylık alan emekliyi korumakla değil, çok çalışanı, çok prim ödeyeni ve kazancını gerçek tutarı üzerinden bildiren sigortalıyı da korumakla sağlanabilir.
ÇALIŞANIN HESABI ÇOK BASİT
Erdursun, vatandaşın emeklilik hesabındaki tüm teknik ayrıntıları bilmek zorunda olmadığını belirterek çalışanların temel olarak dört noktaya baktığını söyledi:
- Kaç yıl çalıştım?
- Ne kadar prim ödedim?
- Ne kadar maaş üzerinden primim yatırıldı?
- Emekli olduğumda elime ne kadar para geçiyor?
3.600 günle emekli olanla 7.000 veya 9.000 gün çalışan arasında yeterli fark oluşmadığında, bunun teknik formüllerle açıklanamayacağını belirten Erdursun, “Fazladan ödediğim primin karşılığı nerede?” sorusunun önemine dikkat çekti.
“GERÇEK ÜCRET ÜZERİNDEN PRİM ÖDEMENİN KARŞILIĞI OLMALI”
Erdursun, sistemin çalışanları gerçek ücretleri üzerinden prim ödemeye teşvik etmesi gerektiğini belirtti.
Asgari ücretin iki katını kazanan bir çalışanın priminin de gerçek ücreti üzerinden yatırılmasını istemesi gerektiğini ifade eden Erdursun, bunun en güçlü gerekçelerinden birinin “Bugün daha fazla prim ödersen, yarın daha yüksek emekli aylığı alırsın” anlayışı olması gerektiğini söyledi.
Bu bağın zayıflaması halinde kayıt dışılıkla mücadelede de sorun yaşanabileceğini belirten Erdursun, kayıtlı çalışmanın yalnızca zorunluluklarının değil, çalışan açısından faydasının da gösterilmesi gerektiğini vurguladı.
“DAHA UZUN ÇALIŞMANIN KARŞILIĞI OLMALI”
Emeklilik şartlarını tamamlayan ancak çalışmaya devam edebilecek durumda olan kişilerin önündeki hesabın da önemli olduğunu belirten Erdursun, birkaç yıl daha çalışmanın emekli aylığına anlamlı bir katkı sağlaması gerektiğini ifade etti.
Erdursun’a göre bir taraftan insanların daha uzun süre çalışması istenirken diğer taraftan uzun çalışmanın emekli aylığı üzerindeki etkisinin görünmez hale gelmesi sistem açısından çelişki oluşturuyor.
“EN DÜŞÜK EMEKLİ AYLIĞI OLMALI AMA PRİM DE DEĞERİNİ KORUMALI”
Erdursun, çözümün en düşük emekli aylığı uygulamasını kaldırmak olmadığını özellikle vurguladı. Geçim sıkıntısı yaşayan emeklilerin sosyal devlet tarafından korunması gerektiğini belirten Erdursun, ancak daha fazla çalışan ve daha fazla prim ödeyen kişinin hakkının da korunması gerektiğini söyledi.
Buna göre sosyal yardım ile sosyal sigortanın birbirinden ayrılması gerekiyor. Düşük gelirli emekli desteklenirken, 5.000 gün yerine 9.000 gün prim ödeyen kişinin de bunun karşılığını emekli aylığında görmesi gerekiyor.
“HER İLAVE PRİM GÜNÜ DEĞERLİ OLMALI”
Erdursun, emeklilik sisteminde temel ilkenin her ilave prim gününün değerli olması gerektiğini belirtti.
Bir ay, bir yıl ve özellikle beş yıl daha fazla çalışmanın emekli aylığında açık biçimde karşılık bulması gerektiğini ifade eden Erdursun, aynı şekilde gerçek ücret üzerinden prim ödemenin de emeklilikte karşılığının olması gerektiğini söyledi.
“‘NASIL OLSA AYNI AYLIĞI ALACAĞIM’ DENMEMELİ”
Erdursun, sistem açısından en tehlikeli düşüncelerden birinin “Nasıl olsa emekli olduğumda aynı parayı alacağım” anlayışı olduğunu belirtti.
Bu düşüncenin yaygınlaşması halinde çalışanın gerçek ücretinin SGK’ya bildirilmesinde ısrar etmeyebileceğini, emeklilik için gerekli gününü dolduran kişinin kayıtlı çalışmaya devam etmenin kendisine fayda sağlamadığını düşünebileceğini ifade etti.
SGK’nın da prim kaybıyla karşılaşabileceğini belirten Erdursun, emekli aylıklarındaki sorunun gelecekte sosyal güvenlik sisteminin finansmanı açısından da önem taşıdığını söyledi.
