Çernobil nükleer felaketinin üzerinden geçen kırk yıl bölgeyi sessiz bir açık hava müzesine dönüştürürken, Pripyat topraklarında terk edilen bazı nesneler nükleer tarihin en ürkütücü sembolleri haline gelmiş durumda. Bu kalıntıların arasında, paslanmış gövdesi ve devasa yapısıyla “Ölüm Pençesi” olarak anılan vinç kepçesi, hakkındaki şehir efsaneleriyle adeta bir korku objesi olarak anılıyor.
Ancak bu metal devin hikayesi, kulaktan kulağa yayılan iddialardan biraz daha farklı bir gerçekliğe dayanıyor. Aslında bu kepçe, normal şartlarda maden sahalarında atık taşımak için üretilen standart bir endüstriyel iş makinesiydi. 26 Nisan 1986 gecesi reaktör çatısı patlayıp etrafa aşırı derecede radyoaktif grafit ve yakıt parçaları saçılınca, insan gücünün yetmediği kaotik temizlik operasyonuna dahil edildi. Radyoaktif enkazı temizlemek amacıyla kullanılan pençe, o günden sonra üzerine yapışan yoğun radyasyonla birlikte kendi sonunu da hazırladı.
Efsaneler gerçekleri gölgeliyor mu?
Bugün Pripyat yakınlarındaki bir makine mezarlığında sessizce çürüyen bu nesne, sık sık bölgenin “en öldürücü noktası” olarak tanıtılıyor. Hatta ona dokunmanın saniyeler içinde insanı hayattan koparacağı söyleniyor. Pençenin normalin çok üzerinde radyasyon yaydığı bir gerçek; ancak bu ürkütücü senaryoların bir kısmı popüler kültürün yarattığı abartılardan ibaret.
Son yıllarda bölgeye sızan maceraperestlerin uğrak noktası olan pençe, grafitilerle donatılmış durumda. Hatta bir dönem pembeye bile boyandı. Bazı ziyaretçilerin üzerine oturup fotoğraf çektirmesi her ne kadar büyük bir tedbirsizlik olsa da, pençeye temas etmek anlık bir nükleer zehirlenmeye sebep olmuyor.
Ölçümler ne söylüyor?
Yapılan teknik ölçümlere göre pençenin en yoğun kısımları saatte yaklaşık 500 mikrosievert radyasyon yayıyor. Bu miktar, günlük hayatta maruz kaldığımız seviyelerle kıyaslandığında oldukça yüksek ve sağlığı tehdit eden bir sınırda denebilir. Yine de bu güç, yanından geçen birini anında öldürecek bir nükleer silah etkisi yaratmıyor. Elbette bu metal yığınının yanında saatlerce vakit geçirmek ya da parçacıklarını solumak, vücutta kalıcı hasarlara ve ciddi hastalıklara davetiye çıkarıyor.
Aslına bakılırsa Çernobil’in en karanlık kalıntısı bu pençe değil; reaktörün bodrumunda donmuş bir lav kütlesi gibi duran ve “Fil Ayağı” olarak bilinen uranyum karışımı. Ölüm Pençesi ise nükleer tarihin en paslı, en çok fotoğraflanan ve efsanelerle beslenen sessiz bir tanığı olarak ıssızlıkta beklemeye devam ediyor.
