ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan gerilim, küresel ticaretin şah damarı olan Hürmüz Boğazı’nı kilitledi.
Bu durum sadece enerjiyi değil, tarımın en temel girdileri olan mazot ve gübreyi de vurdu. Çatışma öncesi 70-80 dolar bandında olan petrolün 110 dolara çıkması, tarladaki traktörden sofradaki ürüne kadar her aşamada maliyetleri patlattı.
MAZOT VE GÜBREDE ‘SAVAŞ’ ZAMMI
Üretim sürecinin her aşamasında kullanılan enerji ve girdi fiyatlarındaki değişim korkutucu boyutlara ulaştı:
Motorin Fiyatları: ABD verilerine göre bir ay önce 3,6 dolar olan galon başı motorin fiyatı 5,5 doları geçti. Bu, yıllık bazda %50’den fazla artış anlamına geliyor.
Üre Gübresi: Savaş öncesi tonu 480 dolar olan üre gübresinin fiyatı 750 dolara fırladı.
Fitch Ratings Uyarısı: Kredi derecelendirme kuruluşu, amonyak ve üre fiyat öngörülerini %25 artırırken, boğazdaki tıkanıklığın sürmesi halinde bu rakamların daha da yükseleceği uyarısında bulundu.
KÜRESEL GÜBRE ARZINDA ‘ORTADOĞU’ KİLİDİ
Dünya, azotlu gübrelerin temel maddesi olan doğalgaz ve üre konusunda Ortadoğu’ya göbekten bağlı. Bölgenin kritik rolü rakamlarla şöyle özetleniyor:
Küresel üre ihracatının yaklaşık yarısı Orta Doğu’dan yapılıyor.
Küresel amonyak ihracatının üçte biri bu bölgeden sağlanıyor.
İran, Katar, Suudi Arabistan ve Mısır’ın ürettiği gübre ve enerji ürünleri Hürmüz Boğazı geçişine muhtaç durumda.
DESTEK PAKETLERİ YOLDA
Artan maliyetler karşısında manevra alanı daralan çiftçiler için ülkeler koruma kalkanları oluşturuyor:
AVRUPA BİRLİĞİ (AB): İthal gübreye bağımlılığı azaltacak planlar üzerinde çalışıyor. Elektrik vergilerinin düşürülmesi ve şebeke ücretlerinin azaltılması gündemde.
İSPANYA VE İTALYA: İspanya 877 milyon avroluk dev bir destek paketi açıklarken, İtalya dizel yakıtta litre başına 25 sent indirim uyguluyor.
YUNANİSTAN: Çiftçiye gübre alımlarında %15 destek ve mazotta litre başı 16 sent sübvansiyon veriyor.
FRANSA: Nakit desteği yerine vergi kolaylığı ve sosyal prim ertelemeleriyle üreticiyi rahatlatmaya çalışıyor.
