İtalya’nın yakın geçmişteki en istikrarlı hükümetlerinden birine liderlik eden Başbakan Giorgia Meloni, 23 Mart’ta sona eren anayasa değişikliği referandumunda ilk büyük yenilgisini aldı.
Yargı sisteminde reform amacıyla referanduma sunulan anayasa değişikliği önerisinin halk tarafından reddedilmesiyle Meloni’nin “yenilmezlik havasının” darbe aldığı, gelecek seneki seçimler öncesi zayıf duruma düştüğü, hatta erken seçime gitmek zorunda kalabileceği değerlendirmeleri yapılıyor.
Hükümetin 22-23 Mart’ta referanduma sunduğu anayasa değişikliği talebi, yargı sisteminde büyük bir reform öngörüyordu.
Muhalefet, bu reformun hükümetin yargıyı kontrol altına alma, bağımsızlığını kısıtlama girişimi olduğunu savunarak referandumda “hayır” oyu verilmesi için kampanya yürütüyordu.
İtalya’nın faşist rejim sonrası yazılan, güçler ayrılığını koruma amaçlı bir dizi tedbir içeren anayasayı, muhalefetin de dahil edildiği geniş bir mutabakat sağlanmadan değiştirme girişimi bir kesimde endişe yaratıyordu.
23 Mart Pazartesi günü açıklanan sonuçlar, bu endişenin halkın çoğunluğuna hakim olduğu şeklinde yorumlandı. Oylamada halkın yüzde 53’ü, Meloni’nin yargı reformuna “hayır” dedi.
‘Dur ihlali’
Referandum yenilgisi, ortalama hükümet ömrünün bir yıl civarı olduğu İtalya’da Ekim 2022’den beri iktidarda kalmayı başaran Meloni hükümetinin aldığı en önemli hezimet olarak görülüyor.
Sonuçlar analiz edilirken, Meloni’nin ülke içinde, Avrupa Birliği çapında ve hatta Avrupa dışında da uluslararası alanda daha kırılgan hale geldiği yorumları yapılıyor.
Sol kanattaki Il Manifesto gazetesi bugün manşetinden “Hükümet çok ağır bir yenilgi aldı. Meloni topal” diye yazdı.
Hükümete yakın çizgideki Il Giornale de “Meloni ilk ‘dur’ ihtarını aldı” dedi.
Il Domani gazetesindeki bir yorum yazısında ise “Anayasayı kibirli, samimiyetsiz, intikamcı bir biçimde değiştirmeye çalışanlara itibar etmedik. Bilgelik ve özgürlük kazandı. Milyonlarca oy farkı, hükümetin kamuoyu nezdindeki durumunu gözler önüne serdi” ifadeleri kullanıldı.
İtalyan gazeteleri ve uluslararası basında, Meloni’nin “yenilmezlik haresinin sarsıldığı” yorumları da yer aldı.
Siyaset Bilimi Profesörü Lorenzo De Sio, BBC Türkçe’nin bunun Meloni için iç ve dış politikada ne gibi sonuçlar doğurabileceği sorusunu şöyle yanıtladı:
“Bu yenilmezlik aurası şunun için önemli: Bugün Meloni çok güçlü bir lider olarak görülüyor. O yenilmezlik aurası, diğer partileri kendisine bağlı kalmaya ikna etmeye yarıyor. Şimdi koalisyon içinde tartışmalar baş gösterebilir.
“Bu medyayı da etkileyebilir. Gelecek seçimlerde sonucun kesin olmadığı düşünülürse daha eleştirel sesler yükselebilir.”
Haziran’da seçim olur mu?
Meloni referandum öncesinde, sonuç ne olursa olsun istifa etmeyeceğini söylemişti. Pazartesi günü oylamayı kaybettiği belli olunduğunda da sosyal medyada bir video yayımlayarak yenilgiyi kabul etti ancak hükümetin göreve devam edeceğini vurguladı.
Fakat şimdi koalisyon hükümetinin geleceği, olası bir erken seçim kararı çıkıp çıkmayacağı tartışılıyor.
Muhalefet liderleri de referandum sonucunu kutlarken genel seçimlere yönelik mesajlar verdi.
Demokratik Parti’nin lideri Elly Schlein, “Kazandık! Ülkenin çoğunluğu hatalı bir reformu durdurdu” dedi.
Schlein, gelecek sene yapılması beklenen genel seçimler öncesi bu referandum sonuçlarının üzerine “ileri güçlerle birlikte çalışarak bir alternatif inşa edeceklerini” de söyledi ve “Seçimleri biz kazanacağız” diye ekledi.
5 Yıldız Hareketi lideri Giuseppe Conte de “Bu, ilerici güçler için bir zaferdir” dedi ve gelecek seneki seçimler öncesi iktidara güçlü bir sinyal verildiğini söyledi.
Genel seçimler için henüz belirlenmiş bir tarih bulunmasa da normal takvimde 2027 yılı içinde yapılması öngörülüyor.
Referandum sonuçlarını Roma’da bir basın toplantısında değerlendiren Roma’daki Uiss Üniversitesi’nden Anayasa Hukuku Profesörü Nicola Lupo, bu sonuçlar sonrası hükümeti oluşturan koalisyon partileri arasında bir tartışma yaşandığını belirtti ve “Bir hükümet krizi olmasa da seçimleri öne çekme ihtimali söz konusu olabilir” dedi.
Lupo, Başbakan Meloni için erken seçimlere gitmenin elverişli bir seçenek olduğunu, seçimlerin gelecek Haziran ayında bile yapılabileceğini söyledi.
ABD karşıtlığı etkiledi mi?
Uzmanlar referandum sonuçlarında, İtalyanların anayasa değişimine itidalli yaklaşması, yargının bağımsızlığından yana olması gibi nedenlerin etkili olduğunu vurguluyor. Ayrıca, Meloni’nin ABD Başkanı Donald Trump’a yakınlığının, İran savaşı sonrası popülaritesini olumsuz etkilediği yorumları da mevcut.
Meloni’nin partisi İtalya’nın Kardeşleri’nin (FdI) kurucularından, Temsilciler Meclisi Başkan Yardımcısı Fabio Rampelli de bugün La Repubblica gazetesinde yayımlanan söyleşide bu yorumlarla ilgili olarak, “Savaşlar, gençler arasında kesinlikle kök salmış olan Amerikan karşıtı duygularla karışık bir korkuyu da ortaya çıkardı” dedi.
Profesör Lupo da, uluslararası alanda yaşananların başka bir açıdan da referanduma etki etmiş olabileceğini söyledi:
“Uluslararası senaryo şu açıdan da biraz alakalı: Trump ya da [Macaristan Başbakanı Viktor] Orban ya da Polonya misali yargı sistemini hükümetin kontrol etmesi ihtimali seçmeni, özellikle gençleri korkuttu.”
