Veri merkezlerinin çevresinde sıcaklıkların yükseldiği ortaya çıktı

Yapay zeka ve bulut bilişmenin merkezinde yer alan dev veri merkezlerinin çevre üzerindeki etkileri giderek daha fazla tartışılırken yeni bir araştırma bu tesislerin yalnızca enerji tüketimiyle değil, doğrudan yüzey sıcaklıklarını artırarak da çevreyi etkilediğini ortaya koyuyor. Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş çalışmaya göre veri merkezleri bulundukları bölgelerde sıcaklığı kilometrelerce çapta yükseltebiliyor ve bu artış bazı durumlarda yaklaşık 9 dereceye kadar ulaşabiliyor.

Araştırmacılar, bu etkinin yalnızca lokal bir ısınma olmadığını, aksine geniş alanları kapsayan ve literatürde “ısı adası” olarak tanımlanan yeni bir çevresel etki yarattığını belirtiyor.

8.400 dev veri merkezi incelendi

Çalışmada, yaklaşık 8.400 adet büyük ölçekli veri merkezi mercek altına alındı. Bu tesisler, bulut hizmetleri ve yapay zekâ uygulamaları için kritik öneme sahip. Son on yılda hızla artan yatırımlar, özellikle yapay zekâ alanındaki büyümenin etkisiyle daha da hız kazandı. BloombergNEF tahminlerine göre bu tesisler için sermaye harcamalarının geçen yılki 450 milyar dolardan 2026 yılında 760 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Araştırmada, çevresel etkilerin daha net gözlemlenebilmesi için özellikle kırsal veya izole bölgelerde kurulu veri merkezleri incelendi. Uydu verileri kullanılarak son 20 yılın sıcaklık değişimleri analiz edildi.

Elde edilen bulgular, veri merkezlerinin faaliyete geçmesinin ardından yer yüzeyi sıcaklıklarında ortalama yaklaşık 2 derecelik bir artış yaşandığını gösteriyor. Ancak bazı bölgelerde bu artışın 9 dereceye kadar çıktığı tespit edildi. Burada ölçülen sıcaklık, hava sıcaklığından ziyade doğrudan toprak yüzeyinin ısısı olarak öne çıkıyor.

Etki alanı 10 kilometreyi aşıyor

Araştırmanın dikkat çeken bir diğer bulgusu ise sıcaklık artışının yalnızca tesis çevresiyle sınırlı kalmaması. Ölçümlere göre bu etki, veri merkezlerinden yaklaşık 10 kilometre uzaklığa kadar hissedilebiliyor. Mesafe arttıkça etkinin azaldığı belirtilse de, toplamda 340 milyondan fazla insanın bu sıcaklık değişiminden etkilendiği tahmin ediliyor.

Bu eğilim küresel ölçekte de doğrulandı. Meksika’daki Bajio bölgesi ile İspanya’daki Aragon, son 20 yılda veri merkezi yatırımlarının yoğunlaştığı bölgeler olarak öne çıkarken her iki bölgede de benzer şekilde yaklaşık 2 derecelik sıcaklık artışları gözlemlendi.

Çalışmanın baş yazarı ve Cambridge Üniversitesi’nden Andrea Marinoni, veri merkezlerinin çevre, toplum sağlığı ve ekonomi üzerinde “dramatik etkiler” yaratabileceğini vurguluyor. Ancak tüm uzmanlar bu sonuçlara temkinli yaklaşıyor. Uzmanlar ise bulguların dikkat çekici olduğunu ancak açıklanan değerlerin oldukça yüksek göründüğünü belirterek daha fazla doğrulama gerektiğini ifade ediyor.