Tıp dünyasında kanser tedavisinde devrim yaratabilecek önemli bir bilimsel gelişmeye imza atıldı. Japonya’da faaliyet gösteren Nara Bilim ve Teknoloji Enstitüsünden (NAIST) araştırmacılar, insan vücudundaki hücrelerin yaşam döngüsünü ve ölüm kararlarını doğrudan yöneten kritik bir hücresel mekanizmayı gün yüzüne çıkardı. Bilim insanları, “Zbtb38” adı verilen özel bir proteinin, hücrelerin ölümünü bloke eden “XIAP” proteinini doğrudan kontrol altında tuttuğunu ilk kez kanıtladı. Bu keşfin, mevcut kemoterapi ve akıllı ilaç uygulamalarına direnç gösteren agresif kanser türlerine karşı yepyeni tedavi stratejilerinin önünü açması bekleniyor.
PROGRAMLANMIŞ HÜCRE ÖLÜMÜ NEDEN ÖNEMLİ?
İnsan vücudu, sağlıklı işleyişini sürdürebilmek adına her gün milyarlarca hasarlı, yaşlanmış veya mutasyona uğramış tehlikeli hücreyi “apoptoz” adı verilen programlanmış bir hücre ölümü yöntemiyle ortadan kaldırıyor. Bu sistemde yaşanacak en ufak bir aksama hayati riskleri beraberinde getiriyor; çünkü zamanı geldiğinde ölmeyen hücreler kontrolsüz biçimde çoğalarak kanserli tümörlere dönüşüyor. Hücrelerin vaktinden önce ve fazlaca ölmesi ise gelişimsel anomalilere ya da dejeneratif hastalıklara yol açıyor. Sürecin kilit aktörlerinden XIAP proteini, ölümü başlatan “kaspaz-3” adlı enzimi baskılayarak hücreyi hayatta tutuyordu ancak bu proteinin emirleri nereden aldığı bugüne kadar gizemini koruyordu.
ZBTB38 PROTEİNİ KİLİT ROL OYNUYOR
Yapılan laboratuvar deneylerinde, Zbtb38 proteininin XIAP üretimini doğrudan yöneten bir üst mekanizma olduğu ispatlandı. Hücrelerdeki Zbtb38 miktarı azaltıldığında veya protein tamamen susturulduğunda, kanserli hücreler de dahil olmak üzere pek çok hücre tipinde XIAP seviyesinin hızla düştüğü ve buna bağlı olarak hücre ölümlerinin arttığı gözlemlendi. Araştırmacılar, Zbtb38 proteininin XIAP geninin önünde yer alan spesifik DNA bölgelerine fiziksel olarak bağlanarak bu geni aktif hale getirdiğini moleküler düzeyde doğruladı.
TÜMÖR VERİLERİ KANITLADI: AGRESİF KANSERLERDE ÇOK DAHA YÜKSEK
Araştırma laboratuvar ortamındaki hücre kültürü çalışmalarıyla sınırlı kalmadı; canlı organizmalarda, embriyonik kök hücrelerde ve fare embriyolarında da test edilerek tutarlılığı doğrulandı. Çalışmanın en çarpıcı kısmı ise insan tümörlerine ait geniş veri setlerinin incelenmesiyle ortaya çıktı. Analiz sonuçlarına göre, Zbtb38 ve XIAP proteinleri birçok kanser türünde normal hücrelere kıyasla çok daha yüksek seviyelerde bulunuyor. Dahası, hastadaki Zbtb38 düzeyi yükseldikçe kanserin çok daha agresif ve tedaviye dirençli bir seyir izlediği belirlendi. Uzmanlar, bu mekanizmanın tamamen çözülmesiyle gelecekte kanserli hücreleri doğrudan ölüme sürükleyecek ya da rejeneratif tıpta sağlıklı hücreleri yaşatacak yeni nesil ilaçların geliştirilebileceğini vurguluyor.
