AB’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü, Şubat 2025’te yürürlüğe girdi ve 12 Ağustos itibarıyla 27 üye ülkenin tamamında doğrudan uygulanacak. Eurostat verilerine göre AB’de 2023’te 79.7 milyon ton ambalaj atığı oluştu, bu da kişi başına 177.8 kilo demek. Tüzük üye ülkelere kişi başına ambalaj atığını 2018 seviyesine kıyasla 2030’da yüzde 5, 2035’te yüzde 10 ve 2040’ta yüzde 15 azaltma zorunluluğu getiriyor.
İlk adım PFAS yasağı
12 Ağustos’ta devreye girecek ilk kısıtlama, gıdayla temas eden ambalajlarda PFAS kullanımına yönelik. PFAS, ambalaj yüzeyinin yağ, su ve leke geçirmesini önlemek amacıyla eklenen ve doğada kaybolmadığı için “sonsuz kimyasallar” olarak anılan sentetik bir madde grubu. Aynı tarihte tüm ambalajlarda ağır metal sınırı ve AB pazarına sürülen her ambalaj tipi için uygunluk beyanı zorunluluğu başlıyor. Şubat 2027’den itibaren ise kafe ve restoranlar, paket servis alan müşterilerine kendi kupalarını veya yemek kaplarını getirip doldurtma seçeneği sunmak zorunda. Şubat 2028’de de sıcak ve soğuk içecekler ile hazır yemeklerde yeniden kullanılabilir ambalaj seçeneği sunma yükümlülüğü geliyor.
Asıl yasaklar 1 Ocak 2030’da başlıyor. O tarihten sonra 1.5 kilonun altındaki taze meyve ve sebze ambalajları, kafe ve restoranlarda doldurulup yerinde tüketilen tek kullanımlık plastik kap ve bardaklar, tek porsiyonluk sos ve şeker paketleri, otellerdeki küçük boy şampuan ve sabun ambalajları ile çok hafif plastik poşetler AB pazarına sürülemeyecek.
Türkiye’de durum ne?
Türk Plastik Sanayicileri Araştırma Geliştirme ve Eğitim Vakfı (PAGEV) verilerine göre, Türkiye’nin 2023’te ithal ettiği 3915 kodlu atık plastiklerin miktarı 623 bin ton. Bu ithalatın Türkiye’nin kendi plastik atığını yeterince toplayamamasından kaynaklandığı belirtiliyor.
Uzmanlar, Avrupa’nın ticaret ortağı olan Türkiye’nin benzer adımları hayata geçirmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Devreye giren Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi önemli bir aşama olarak değerlendiriliyor. Türkiye Çevre Ajansı tarafından yürütülen sistemde, DOA logolu plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade eden tüketiciye ambalaj başına 1 lira ödeniyor.
