Hayvancılıkta yeni uygulama: Her hayvanın dijital kimliği olacak
Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye genelindeki milyonlarca büyükbaş hayvanın anlık ve güvenli takibini sağlayacak “Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi”ni (GEKİS) devreye sokuyor. ASELSAN tarafından geliştirilen mikroçipli yerli küpe sistemiyle hayvan hastalıklarından verimlilik takibine kadar tüm süreçler dijitalleşecek.
Türkiye hayvancılık sektöründe izlenebilirliği üst seviyeye çıkaracak devrim niteliğinde bir dönem başlıyor. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda ASELSAN tarafından milli imkanlarla geliştirilen “Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi” (GEKİS), Kars’ta düzenlenen törenle kamuoyuna tanıtıldı.
Tarım gazetecisi Ali Ekber Yıldırım’ın aktardığına göre, uzun zamandır gündemde yer alan dijital küpe projesi, iki yılı aşkın mühendislik, test ve saha çalışmalarının ardından kullanıma hazır hale getirildi. Yeni dönemle birlikte klasik plastik kulak küpelerinin yerini, kopyalanması ve başka hayvana takılması imkansız olan elektronik takip altyapısı alıyor.
1,5 TRİLYON LİRALIK HAYVAN VARLIĞI DİJİTAL ORTAMDA
Türkiye’de 17 milyondan fazla büyükbaş hayvan bulunduğunu ve bu varlığın 1,5 trilyon liranın üzerinde bir ekonomik değere sahip olduğunu vurgulayan yetkililer, sistemin üretim güvenliği açısından kritik bir adım olduğunu ifade ediyor. Yıllık üretime katkısı 1,2 trilyon lirayı bulan sığır eti ve süt üretimindeki kayıt dışılık ve veri eksikliği, bu sistemle tamamen ortadan kaldırılacak.
Yapay zeka teknolojilerinin hayvancılık kararlarında etkin kullanılabilmesi için doğru verinin şart olduğu belirtilirken, GEKİS sayesinde %1’lik bir verim artışının bile ülke ekonomisine yıllık 12 milyar lira kazandıracağı öngörülüyor.
GEÇMİŞTEKİ PROJELERDEN BUGÜNE
Sektörde dijital takip fikri ilk olarak 2020 yılında gündeme gelmişti. Dönemin Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli tarafından duyurulan ve hayvanların kulağına adeta bir cep telefonu entegre ederek anlık konum ve sağlık verisi almayı hedefleyen proje, o dönem hayata geçirilememişti.
2024 yılında Savunma Sanayii Başkanlığı ile imzalanan protokol çerçevesinde ASELSAN devreye girdi ve 46 farklı proje gözden geçirme toplantısının ardından sahadaki zorlu koşullara dayanıklı prototipler üretildi.
SAHTE KÜPE DEVRİ SONA ERİYOR
Sistemin sunduğu teknik avantajlar ve sektöre sağlayacağı katkılar şu şekildedir:
Biyolojik Kimlik: Doğumdan kesimhaneye kadar olan tüm süreç (aşı, sağlık kaydı, sevk ve satış) dijital ortamda saklanır.
Tam Güvenlik: Kopyalanamayan mikroçipler sayesinde sahte küpe ve illegal hayvan hareketleri engellenir.
Hızlı Müdahale: Salgın hastalık durumunda temaslı hayvanlar ve bölgesel riskler anında tespit edilir.
Veri Odaklı Destek: Devlet desteklemeleri doğrudan doğru hayvana ve üreticiye ulaştırılır.
ÜRETİCİNİN ÖZÜ MALİYET VE DESTEK AÇIKLAMASINDA
Doğru ve gecikmiş bir adım olarak değerlendirilen uygulama karşısında üreticiler ve sektör temsilcileri, dijital küpelerin birim maliyetini ve devletin sağlayacağı destek oranını merak ediyor. Büyük işletmelerin hızla adapte olabileceği sistemin, küçük aile işletmelerinde yaygınlaşması için finansal teşviklerin önemi vurgulanıyor. Küpelerin kullanım ömrü, düşme oranları ve montaj yetkisinin il/ilçe müdürlüklerinde mi yoksa üretici birliklerinde mi olacağı gibi sorular yanıt bekliyor.
KÜRESEL HAYVANCILIKTA DİJİTAL TAKİP STANDARDI
Hayvancılıkta gelişmiş ülkeler uzun yıllardır dijital kimlikleme sistemlerini zorunlu tutuyor.
Avrupa Birliği: 1998’den bu yana zorunlu kulak küpesi uygularken, “Çiftlikten Sofraya” stratejisiyle RFID (Radyo Frekansı ile Tanımlama) teknolojisini yaygınlaştırdı.
Avustralya: 1999 yılında kurulan Ulusal Hayvan Kimlik Sistemi (NLIS) ile sığır, koyun ve keçileri kapsayan dünyanın en gelişmiş biyo-güvenlik ağlarından birini yönetiyor.
Diğer Ülkeler: ABD, Kanada, Meksika, Brezilya ve Yeni Zelanda gibi üretici ülkeler de ihracat pazarlarına erişim ve gıda güvenliği için benzer elektronik takip sistemlerini zorunlu kılıyor.
