“Avrupa’da Baraj Kaldırma” konsorsiyumu tarafından hazırlanan ve İngiliz The Guardian gazetesinde yayımlanan yıllık rapora göre, yıl boyunca Avrupa nehirlerinden en az 603 yapay bariyer temizlendi. Bu rakam, bir önceki yıl olan 2024’e kıyasla yüzde 11’lik bir artışa işaret ederken, nehir restorasyonunda üst üste beşinci rekor yılı olarak kayıtlara geçti. Yıkım operasyonları neticesinde, kıta genelinde toplam 3 bin 740 kilometreden fazla su yolunun doğal ve serbest akışı yeniden sağlandı.
EN FAZLA YIKIM İSVEÇ, FİNLANDİYA VE İSPANYA’DA GERÇEKLEŞTİ
Sökülen yapılar arasında sadece büyük hidrolik barajlar değil, işlevini yitirmiş eski bentler, kilit sistemleri, değirmen köprüleri ve nehir yatağını bölen küçük ölçekli beton tasarımlar yer alıyor. Ülkeler bazındaki istatistiklerde İsveç, 173 yapay bariyeri ortadan kaldırarak listenin ilk sırasında yer aldı. İsveç’i 143 yıkımla Finlandiya ve 109 müdahaleyle İspanya takip ederken, Birleşik Krallık ise kendi su yolları üzerindeki 35 bariyeri tamamen tasfiye etti.
Projenin sembolik adımlarından biri de İzlanda’da yaşandı. Ülkede geçmişte bir çiftliğe enerji sağlayan ancak uzun süredir atıl vaziyette duran Melsa Nehri üzerindeki eski baraj resmi olarak yıkıldı. CBEC mühendislik kuruluşu uzmanlarından Hamish Moir, tesisin uzun süredir elektrik üretmediğini ve eski santral yapısının sadece hayvan barınağı olarak kullanılarak balık göçünü engellediğini bildirdi. Bu operasyon, İzlanda tarihinde bir nehir barajının resmi olarak yıkıldığı ilk vaka oldu.
TATLI SU BALIĞI POPÜLASYONLARI YÜZDE 75 AZALDI
Ekoloji uzmanlarının hazırladığı biyolojik raporlar, Avrupa’daki göçmen tatlı su balığı popülasyonlarının nehirlerin yapay şekilde parçalanması nedeniyle 1970 yılından bu yana yaklaşık yüzde 75 oranında azaldığını ortaya koyuyor. Atıl barajların su sıcaklığını değiştirdiği, tortu (sediman) taşınımını engellediği ve nehir florası ile faunasına kalıcı zararlar verdiği bilimsel olarak tescillendi. Bununla birlikte uzmanlar, bazı yapay setlerin istilacı ve zararlı türlerin yayılmasını önlemede bariyer görevi gördüğünü, bu nedenle yıkım kararlarından önce hidrolik analizlerin dikkatle yapılması gerektiğini vurguluyor.
Avrupa genelindeki akarsularda halen bir milyondan fazla yapay bariyer bulunduğu ve bunların on binlercesinin tamamen eskimiş olduğu tahmin ediliyor. 2024 yılında yürürlüğe giren Avrupa Birliği (AB) Doğa Restorasyon Yasası uyarınca, üye ülkelerin 2030 yılına kadar en az 25 bin kilometre uzunluğundaki nehri serbest akışlı hale getirmesi yasal bir zorunluluk oluşturuyor.
