İnternette veya sosyal medyada gezinirken karşınıza ‘Kanseri 3 günde bitiren mucize kür’ ya da ‘Tahlil sonuçlarınızı yapay zekaya yükleyin, teşhisi koysun’ gibi iddialar çıktı mı? Cevabınız muhtemelen evet. Peki, bu iddiaların arkasındaki tehlikenin ne kadar farkındayız? Sağlıkta yanlış bilgi sadece bir yanılgı değil, doğrudan bir ölüm kalım meselesidir.
Bireyleri, toplumu ve küresel ölçekte tüm sağlık kuruluşlarını tehdit eden dezenformasyon dalgası, en çok çaresiz hissettiğimiz anlarda bizi yakalıyor. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Doğruluk Elçileri programında sunucu Nezih Orhon ve sağlık dezenformasyonu araştırmacısı, Cancer Disinfo platformunun kurucusu Gülin Çavuş’un masaya yatırdığı gerçek tam olarak buydu: Sağlık okuryazarlığındaki eksiklikler ve bilgi boşlukları, hastaları hayati tedavileri yarıda bırakmaya kadar sürükleyebiliyor.
Tehlikeli Trend: Tahlilleri Yapay Zekaya Yorumlatmak ve Veri Güvenliği Riski
Son dönemde tahlil ve test sonuçlarını yapay zeka chatbot’larına yükleyerek teşhis aramaya çalışmak popüler bir alışkanlık haline geldi. Ancak şubat ayında yayınlanan güncel bir araştırma, yapay zeka modellerinin sağlık sorularına verdiği yanıtların doğruluk düzeyinin, sıradan bir Google aramasından daha güvenilir olmadığını ortaya koyuyor. Üstelik madalyonun bir de ticari boyutu var: En hassas sağlık raporlarınızı ve verilerinizi bu platformlara yükleyerek çok ciddi bir veri güvenliği riski yaratıyorsunuz.
Kanser Dezenformasyonu ve ‘Mucize Gıda’ Tuzağı
Türkiye’de en yaygın ikinci ölüm nedeni olmasına rağmen, kanser konusunun medyada ve toplumsal düzlemde yeterince doğru konuşulmadığını belirten Gülin Çavuş, hastaların ve hasta yakınlarının hissettiği çaresizliğin suistimal edildiğini vurguluyor. Bu bilgi boşluğundan sızan en büyük yalan ise ‘mucize gıdalar’. Uzmanlar, bilgi kirliliği karşısında ezilmemek için bireylerin her iddiayı takip etmeye çalışarak kendilerine yüklenmemelerini, bilgiyi sadeleştirmelerini ve yalnızca tıp otoritelerini takip etmelerini öneriyor.
İnternette Sağlık Araması Yaparken Hayat Kurtaran 3 Arama Komutu
Nezih Orhon programda, internette popüler olan ‘Zerdeçal zayıflatır mı?’ iddiası üzerinden, doğru kurumsal bilgiye ulaşmanızı sağlayacak arama motoru tüyolarını pratik bir rehber olarak sundu:
1. TAM EŞLEŞME ARAMASI (Tırnak İşareti)Arama motorunda kesin olarak aramak istediğiniz kavramı iki tırnak içine alın. Örnek: ‘zayıflama’ yazarak sadece bu kelimenin doğrudan geçtiği net sonuçları süzebilirsiniz.
2. RESMİ SİTE SINIRLAMA KOMUTU (site:)Aramanızı sadece güvenilir resmi otoritelerin web siteleriyle sınırlandırın. Örnek: ‘zayıflama’ site:saglik.gov.tr yazarak doğrudan Sağlık Bakanlığı’nın resmi verilerine ulaşabilirsiniz.
3. BİRLİKTE ARAMA KOMUTU (AND)İki farklı kavramın aynı sayfada kesinlikle bir arada geçmesini istiyorsanız aralarına büyük harflerle AND yazın. Örnek: ‘zayıflama’ AND ‘zerdeçal’ site:saglik.gov.tr yazarak resmi otoritenin bu iki kavramı birlikte nasıl değerlendirdiğini görebilirsiniz.
Unutmayın, dijital dünyada sağlıkla ilgili dezenformasyonu ayırt etmek ve doğru bilgiyi yaymak hepimizin ortak sorumluluğudur. Sağlığımızı doğrulanmamış algoritmalara veya mucize iddialara değil, bilime ve gerçek uzmanlara emanet ediyoruz.
* Bu yazı, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Nezih Orhon ile Doğruluk Elçileri programındaki (Konuk: Gülin Çavuş) veriler referans alınarak Onedio okurları için köşe yazısı formatına dönüştürülmüştür.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar tamamıyla yazarlarının özgün düşünceleridir ve Onedio’nun editöryal politikasını yansıtmayabilir. ©Onedio
