T24 Dış Haberler
ABD’de Columbia Üniversitesi’nde görev yapan bilim insanları, insan embriyolarında gen düzenleme alanında yeni bir başarıya imza attı. Genetikçi Dieter Egli liderliğindeki ekip, erken dönem insan embriyolarında DNA’daki tek tek genetik harfleri değiştirmeyi başardı.
Araştırmada, klasik CRISPR yönteminden farklı olarak DNA’yı kesmeden çalışan “base editing” tekniği kullanıldı. Bu yöntemin, geçmişteki CRISPR denemelerinde görülen büyük DNA hasarlarını azaltabileceği belirtiliyor.
Bilim insanları, deneylerde kalp hastalığı riskiyle bağlantılı PCSK9 geni ile fetüs döneminde hemoglobin üretiminde rol oynayan HBG genini hedef aldı. Bazı embriyolarda iki genin aynı anda düzenlenebildiği bildirildi.
Ancak araştırmacılar, yöntemin henüz klinik kullanım için hazır olmadığını vurguladı. Deneylerde bazı embriyolarda tüm hücrelerin aynı şekilde düzenlenmediği, bunun da “mozaik embriyo” olarak bilinen duruma yol açtığı belirtildi. Bu durumun, ileride sağlık riskleri doğurabileceği ifade edildi.
Çalışmanın başındaki Dieter Egli, embriyo genetiğine müdahalenin olası fayda ve risklerinin toplumda açık şekilde tartışılması gerektiğini söyledi. Araştırmanın henüz bilimsel bir dergide yayımlanmadığı, çevrim içi olarak paylaşıldığı ve hakem değerlendirme sürecinin sürdüğü kaydedildi.
Uzmanlara göre bu teknoloji, gelecekte kalıtsal hastalıklara yol açan genetik mutasyonların embriyo aşamasında düzeltilmesi için umut yaratabilir. Ancak aynı yöntem, embriyoların belirli özelliklere göre düzenlenmesi ihtimali nedeniyle etik tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Boy, zekâ ve fiziksel özellikler tasarlanabilir
Biyoetik uzmanları, insan embriyolarında gen düzenlemenin yalnızca hastalıkları önleme amacıyla sınırlı kalmayabileceği uyarısında bulunuyor. Eleştirmenler, teknolojinin ileride boy, zekâ ya da fiziksel özellikler gibi alanlarda “tasarım bebek” uygulamalarına kapı aralayabileceğini belirtiyor.
İnsan embriyolarında gen düzenleme tartışması, 2018’de Çinli bilim insanı He Jiankui’nin CRISPR yöntemiyle genetiği değiştirilmiş bebeklerin doğduğunu açıklamasının ardından dünya gündemine gelmişti. He’nin çalışması, bilim dünyasında etik dışı ve riskli bulunmuştu.
Columbia Üniversitesi’nin yeni çalışması, insan embriyolarında daha hassas gen düzenleme yapılabileceğini göstermesi bakımından önemli görülüyor. Ancak uzmanlar, yöntemin güvenliği ve etik sınırları netleşmeden klinik uygulamaya geçilmemesi gerektiği konusunda uyarıyor.
