ABD’li yetkililer, İran’a yönelik ekonomik yaptırımların bombalamalardan daha etkili olabileceğini savunuyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın hafta sonu saldırıları durdurmasının ardından, Beyaz Saray Tahran’ı müzakere masasına getirmek için ekonomik baskıyı artırdı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik bombardımanı durdurmasının ardından diplomatik girişimler hız kazandı. Ekonomik yaptırımların müzakerelerde Washington’ın en önemli kozlarından biri olduğu ifade edildi. Beyaz Saray ise diplomatik çözümün öncelikli olduğunu vurgulayarak, askeri seçeneğin de tamamen gündemden çıkarılmadığını belirtti. ABD istihbaratının İran’daki ekonomik sorunlara dair hazırladığı bir rapor, Tahran üzerindeki baskıyı artırmak isteyen Trump’ın önceliklerini değiştirmesine yol açtı.
İran ve ABD, karşılıklı saldırıları sona erdirdi ancak iki taraf da Hürmüz Boğazı’nda geri adım atmadı. Savaş, askeri yıpratma taktiklerinden ekonomik baskının ön plana çıktığı yeni bir evreye girdi. İran’ın müttefikleri Yemen’deki Husiler ile Irak’taki Şii milisler, Suudi Arabistan’a düzenledikleri insansız hava aracı (İHA) saldırılarıyla petrol rafinerilerini hedef aldı. Hürmüz’de ise İran, petrol tankerlerinin ABD’nin önerdiği Tahran’ın kontrolü dışındaki alternatif rotadan geçişini engelliyor.
Axios’un haberine göre Washington, İran’ın ekonomik baskısına benzer şekilde karşılık vermeyi planlıyor. İran saldırılarında ABD üslerinin ağır hasar alması, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) savaş uzadıkça askeri kayıpların artacağını öngörmesi ve ABD’de yaklaşan ara seçimler, Beyaz Saray’ı taktik değişikliğe zorladı. Trump yönetimi, İran’ın Hürmüz’den geçen gemilerin ücret ödemesi ve savaş tazminatı isteklerinden vazgeçmesini sağlamak için ekonomik ablukayı sertleştirmeyi değerlendiriyor.
BASKI YOLUYLA MÜZAKERE ÇABASI
Üst düzey bir ABD’li yetkili, “İranlılar bombalanmanın durmasını ve para istiyorlar. Aslında öncelikle parayı istiyorlar” dedi.
Trump, 13 gün üst üste süren saldırıların ardından hafta sonu İran’a yönelik ABD saldırılarını durdurdu. Pazartesi günü Tahran’ın bir anlaşmayı görüşmek üzere toplantı talep ettiğini söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi bu iddiayı yalanladı. Her iki taraf da Umman, Katar ve Pakistan önderliğindeki arabulucularla görüşüyor. Arabulucular, çatışmalardaki duraklamayı kalıcı bir yeni ateşkese dönüştürmeyi amaçlıyor.
Görüşmelerin en önemli odak noktalarından biri, İran ve Umman’a Hürmüz Boğazı’ndan geçen trafiği yönetme konusunda bir miktar yetki ve potansiyel gelir sağlayacak bir teklif oldu. Bu düzenleme, Malezya, Singapur ve Endonezya’nın Malakka Boğazı ve Singapur Boğazı’nda kullandığı iş birliği çerçevesinden unsurlar içerecek.
ABD’li bir yetkili, Tahran yönetimi içinde ABD ile yürütülen pazarlıklara ilişkin anlaşmazlık olduğunu öne sürerek, “İranlıların bir kısmı bunu istiyor, diğerleri istemiyor. Sorunun bir kısmı da bu” dedi.
ABD İSTİHBARATININ RAPORU
Trump, İran’ın boğazdan geçen trafiği aksatması nedeniyle temkinli davranıyor ve Tahran’dan nükleer malzemelerini teslim etmesini talep ediyor. İkinci bir ABD’li yetkili, yaptırımların ve ABD deniz ablukasının, Trump’ın şimdiye kadar yetki vermeyi reddettiği tam ölçekli bir bombardımana kıyasla Tahran’ı müzakere masasına oturtmak için daha uzun süreceğini belirtti. Bu uzayan süreç, Cumhuriyetçilerin siyasi riskini daha da artırabilir ve onları ara seçim kampanyası boyunca popüler olmayan bir savaşı ve yüksek benzin fiyatlarını savunmak zorunda bırakabilir.
“İstihbarat, İranlıların savaşçılarına ödeme yapamadıklarından şikayet ettiklerini öğreniyor” diyen bir ABD yetkilisi, “Neden? Çünkü mali baskılar var. Çünkü Hazine Bakanlığı. Çünkü (ABD Hazine Bakanı) Scott Bessent’in yaptıkları yüzünden” ifadelerini kullandı.
ABD’li yetkili, “Bankalara hücum tehlikesiyle karşı karşıyalar. Bu devasa petrol zengini ülkede benzin kıtlığı yaşanıyor. ABD Savaş (Savunma) Bakanlığı’ndan çok Hazine Bakanlığı’ndan korkuyorlar.” diye konuştu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent
ASKERİ STOKLAR ERİRKEN DİPLOMASİ
Trump, diplomasiye şans vermek için bombardımanı durdurduğunu söyledi. Kaynaklara göre, bu karar aynı zamanda ABD Genelkurmay Başkanı Dan Caine’in, özellikle hava savunma füzeleri olmak üzere, CENTCOM’ndaki ABD silah stokları üzerindeki baskı konusunda yaptığı uyarının ardından geldi.
Başka bir üst düzey ABD’li yetkili, Caine’in uyarısını standart askeri prosedür olarak nitelendirerek, “Genel stoklar tükenmiş değil. Dünya genelindeki stoklardan yararlanmayı düşünmek zorunda kaldığınızda, bu riskleri de beraberinde getirir ve bunu Başkan’a sunmanız gerekir. Kararı o verir. Karar verici odur” dedi.
ABD Genelkurmay Başkanı Dan Caine
“ABD İRAN’I FELÇ EDEBİLİR”
Trump’ın savaş çabalarını eleştirenler, ABD Başkanı’nın cazip seçeneklerinin az olduğunu ve askeri saldırıların ya da ekonomik baskının İran’ı şartlarını kabul etmeye zorlayıp zorlamayacağını sorguluyor. Obsidian Risk Advisors analisti Brett Erickson, İran’ın yılın ilk yarısında tahmini 23 milyar dolar petrol geliri elde ettiğini ve bu rakamın bütçe tahminlerini aştığını belirtti.
Erickson, pazartesi günü X’te yaptığı paylaşımda, “Ekonomik savaş, İran Savaşı’na yönelik temelden yanlış bir yaklaşımdır” ifadesini kullandı.
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, Axios’a verdiği demeçte, Trump’ın “diplomatik bir çözümü tercih ettiğini ancak İran’ın Hürmüz Boğazı’nda ya da müttefiklerine karşı terörist faaliyetlerine devam etmesi durumunda tüm seçenekleri saklı tuttuğunu” söyledi.
Leavitt, “İran ekonomisini felç eden başarılı yaptırımlar ve tekrarlanan saldırganlıklarına karşılık olarak askeri hedeflere yönelik 13 gün üst üste yapılan saldırılar göz önüne alınırsa İran’ın müzakere yoluyla bir anlaşmaya varmaya çalışması akıllıca olur. Aksi takdirde, başlarına ne geleceğini biliyorlar” dedi.
Bir başka ABD’li yetkili ise “Başkan’ın kazan-kazan seçeneği var. ABD, bunu askeri olarak en geniş kapsamda yürütebilir. ABD, İran’ı felç edecek ekonomik yaptırımlar uygulayabilir” açıklamasında bulundu.
