Orta Anadolu Platosu’nun altında yer alan Konya Havzası’nda yaşanan sıra dışı jeolojik hareketlilik, bilim insanlarının dikkatini yeniden bölgeye çevirdi. Uydu verileri ve yer tabanlı ölçümler, yıllardır gizemini koruyan bu bölgede yer kabuğunun belirli alanlarda çöktüğünü kanıtladı. Özellikle yükselen bir plato içerisinde yer alan bir havzanın aynı anda aşağı doğru hareket etmesi, bilim dünyasında uzun süredir yanıt aranan sorular arasında yer alıyordu.
Earth dergisinde yayımlanan bilgilere göre, bu dikkat çekici jeolojik olayın nedenleri üzerine yeni araştırmalar gerçekleştirildi. Bilim insanları, Orta Anadolu Platosu’nun altında gerçekleşen süreçleri anlamak için kapsamlı analizler yaptı.
DAİRESEL YAPI TESPİT EDİLDİ
Toronto Üniversitesi’nden Julia Andersen liderliğindeki jeolog ekibi, bölgedeki hareketliliği açıklayabilmek amacıyla uydu ölçümlerini farklı yer verileriyle birleştirdi. Bu yöntem sayesinde yüzeyde gözlenen değişimlerin, yer kabuğunun onlarca kilometre altındaki dinamiklerle ilişkisi kurulabildi. Araştırmacılar, Konya Havzası’nda belirgin bir dairesel yapı tespit etti. Bu alanın zamanla aşağı yönlü hareket ettiği ve havzanın derinleştiği gözlemlendi.
Andersen, “Uydu verilerini incelerken, Konya Havzası’nda kabuk çökmesi veya havza derinleşmesinin meydana geldiği dairesel bir yapı gözlemledik” diye açıkladı.
TEKTONİK YAPI SÜRECİ ETKİLİYOR
Orta Türkiye, büyük tektonik plakaların birbirini ittiği, kaydığı ve yeniden şekillendirdiği karmaşık bir jeolojik bölgede bulunuyor. Bu hareketler, Anadolu coğrafyasının jeolojik evriminde önemli rol oynasa da, yükselen bir plato içerisinde neden belirli bir alanın çöktüğünü tek başına açıklamaya yetmiyor. Bilim insanlarına göre, yüzeyde görülen değişimlerin arkasında daha derin katmanlarda yaşanan süreçler bulunuyor.
YER KABUĞUNUN ALTINDA ‘DAMLAMA’ YAŞANIYOR
Araştırmanın öne çıkan sonuçlarından biri, litosferin alt kısmında meydana gelen yoğunluk artışı oldu. Alt litosferin bazı bölümleri zaman içinde ağırlaşarak yerçekiminin etkisiyle aşağı doğru çekiliyor. Bu süreçte yoğun malzeme mantoya doğru batarken, üstteki yüzeyde de çökmeler oluşabiliyor.
Jeologlara göre bu olay, yer kabuğu ile derin katmanlar arasındaki kuvvet dengesini değiştiriyor. Ağırlaşan kütle aşağı inerken yüzeyde bir çukur veya havza meydana geliyor. Daha sonra bu yoğun bölüm mantonun daha derinlerine doğru ilerlediğinde, üzerindeki baskı azalıyor ve yüzey yeniden yükselmeye başlayabiliyor.
Andersen, “Sonuçlar, bu büyük tektonik olayların birbirine bağlı olduğunu ve litosferdeki tek bir ‘damlama’ hareketinin gezegenin derinliklerinde çok sayıda ardışık süreci tetikleyebileceğini gösteriyor” diye belirtti.
TEK SEFERLİK BİR OLAY DEĞİL
Araştırma ekibine göre bölgede yaşanan süreç yalnızca tek bir jeolojik hareketten ibaret değil. Çalışmanın ortak yazarı Russell Pisklievec, litosferin kalınlaşıp çökerken yüzeyde havza oluşumuna yol açtığını ve daha sonra alt tabakanın mantonun derinliklerine doğru ayrışmasıyla yüzeyin yeniden yükseldiğini ifade etti.
Pisklievec, “Bölgenin altında litosfer kalınlaşıp çöktükçe, yüzeyde bir havza oluştu; bu havza daha sonra litosferin alt tabakası ayrılıp mantonun daha derin katmanlarına batarken yükseldi” dedi.
Bilim insanları, bu sürecin bölgenin diğer alanlarında da benzer etkiler yaratmış olabileceğini düşünüyor. Bilim insanları yaşananları şu şekilde anlattı: “Artık bu sürecin tek seferlik bir tektonik olay olmadığını ve ilk çökmenin bölgenin diğer kısımlarında türev olaylar yaratmış olması gerektiğini, bunun da sürekli yükselen Türk platosu içinde Konya Havzası’nın ilginç ve hızlı bir şekilde çökmesine yol açtığını görüyoruz”
