Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İnsan Haklarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, Mart 2026 Hak İhlalleri Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı.
Raporda yaşam hakkı, işkence, düşünce ve ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve toplantı-gösteri hakkı başlıklarında yaşanan ihlalleri sıralandı.
Rapora göre mart ayında 6 resmi hata ve ihmal sonucu ölüm, 14 mülteci ölümü, 3 cezaevi ölümü, 36 kadın cinayeti ve 148 iş cinayeti olmak üzere toplam 207 kişi yaşamını yitirdi.
193 HAK İHLALİ YAŞANDI, 181 KİŞİ HAKKINDA SORUŞTURMA AÇILDI
İşkence ve kötü muamele başlığında ise 159 işkence vakası ile cezaevlerinde yaşanan 34 kötü muamele olayı olmak üzere toplam 193 ihlal kaydedildi. Raporda, toplantı ve gösterilerde gözaltına alınan ve işkence gördüğünü açıklamayan kişilerin de dikkate alınması halinde gerçek sayının çok daha yüksek olduğu ifade edildi.
Düşünce ve ifade özgürlüğü alanında mart ayında 3 gazetecinin mesleki faaliyetler nedeniyle saldırıya uğradığı, 5 gazetecinin gözaltına alındığı, 2 gazetecinin tutuklandığı, 14 gazeteci hakkında soruşturma açıldığı belirtildi. Aynı dönemde 156 erişim engelleme kararı verildiği, düşünceyi ifade nedeniyle 181 kişi hakkında soruşturma açıldığı, 2 kişininse hapis veya para cezası aldığı kaydedildi. Raporda, iktidarın laikliğe aykırı girişimleri/açıklamaları üzerine hazırlanan “Laikliği Birlikte Savunuyoruz” açıklamasına ilk aşamada imza atan 168 kişi hakkında Milli Eğitim Bakanının suç duyurusu üzerine soruşturma açıldığı da belirtildi.
İBB DAVASI
Rapor yer alan örgütlenme özgürlüğü başlığında siyasi partilere ve CHP’li belediyelere yönelik operasyonlara da yer verildi. Buna göre; mart ayında en az 32 kişi tutuklanırken en az 13 kişi hakkında soruşturma açıldı. Raporda, CHP’nin Cumhurbaşkanı adayı ve tutuklu İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ile 107’si tutuklu 401 sanığın yargılandığı davanın 9 Mart’ta başladığı belirtilerek, duruşmalar öncesinde gazetecilere yönelik kısıtlama kararlarının alındığı ifade edildi. Buna göre, duruşma salonuna alınacak gazetecilerin toplam 25 kişiyle sınırlandırıldığı, ulusal basından aynı yayın kuruluşundan yalnızca bir kişinin kabul edildiği, yabancı basın için ise 5 kişilik kontenjan ayrıldığı aktarıldı.
Raporda, mahkemenin her sanığın en fazla üç müdafiyle temsil edileceğini bildirdiği, salon kapasitesi nedeniyle izleyiciler ve avukatlara ilişkin çeşitli sınırlamalar getirildiği kaydedildi. Tanrıkulu’nun raporunda, yargılama sürecinde “savunma sırasına itiraz hakkının tanınmadığı”, “80 bin sayfalık ek evrak için 24 saat inceleme süresi verildiği”, “savunma listesinin avukatlardan önce basına yansıdığı”, “reddi hakim taleplerinin reddedildiği” ve bir avukat tarafından “iddianame ile kararların yapay zekayla yazıldığı” iddiasının dile getirildiği aktarıldı.
Raporda ayrıca, bazı oturumların başlamadan ertelendiği, duruşmalar sırasında savunma hakkına ilişkin çeşitli tartışmalar yaşandığı ve avukatların “çapraz sorgu imkanlarının sınırlandırıldığı” yönünde itirazlarda bulunduğu ifade edildi.
GAZETECİLER VE İZLEYİCİLERE KISITLAMA
Raporda, gazetecilerin duruşma salonunda uzak bir noktada konumlandırıldığı, bazı oturumlarda yalnızca turkuaz basın kartı bulunan gazetecilerin kabul edildiği, izleyici alanının boşaltıldığı ve gazetecilerin yerlerinin değiştirilmesi girişimlerinin yaşandığı iddialarına yer verildi.
Milletvekilleri ve aile üyelerine ilişkin uygulamaların da raporda yer aldığı belirtilirken, bazı CHP milletvekillerinin kampüse alınmadığı, tutuklu sanık yakınlarına yönelik sınırlamalar getirildiği aktarıldı.
Raporda, farklı cezaevlerinde bulunan tutuklu sanıkların duruşmalara katılım için uzun mesafeler katetmek zorunda kaldığı, avukat görüşmeleri ve iletişim haklarına ilişkin çeşitli sorunlar yaşandığı iddiaları da sıralandı. Tanrıkulu’nun raporunda, söz konusu başlıkların “adil yargılanma hakkı”, “savunma hakkı”, “silahların eşitliği ilkesi” ve “kamuoyu denetimi” çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
MART AYINDA 375 KİŞİ EYLEM VE ETKİNLİKLER NEDENİYLE GÖZALTINA ALINDI
Toplantı ve gösteri özgürlüğü başlığında ise mart ayında 23 etkinlik ve basın açıklamasına müdahale edildiği, 375 kişinin gözaltına alındığı, 61 kişinin tutuklandığı ve 22 kişi hakkında dava açıldığı belirtildi.
“TÜRKİYE ÖZGÜR OLMAYAN ÜLKELER KATEFORİSİNDE”
Raporda, uluslararası endekslere de yer verildi. Freedom House’un “Dünyada Özgürlükler 2026” raporuna göre Türkiye’nin 100 üzerinden 32 puanla “özgür olmayan ülkeler” kategorisinde yer aldığı belirtilirken, Türkiye’nin Avrupa bölgesinde bu kategoride yer alan tek ülke olduğu ifade edildi. Raporda ayrıca, Oxford Üniversitesi Refah Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan Dünya Mutluluk Raporu’na göre Türkiye’nin 147 ülke arasında 94’üncü sırada yer aldığı kaydedildi.
32 KADIN, 4 ÇOCUK, 148 İŞÇİ YAŞAMINI YİTİRDİ
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre mart ayında 148 işçinin yaşamını yitirdiği belirtilen raporda, ölen işçilerin 16’sının kadın, 8’inin çocuk veya genç, 15’inin ise göçmen ya da mülteci olduğu bildirildi.
Bianet.org’un verilerine dayandırılan kadın cinayetleri bölümünde ise mart ayında 32 kadın ve 4 çocuğun erkekler tarafından öldürüldüğü, en az 37 kadının şiddete maruz kaldığı belirtildi.
