1866 yılında Sussex’teki Chancton Çiftliği’nde çalışan bir grup tarım işçisi, sıradan bir çalı temizliği yaparken İngiltere tarihinin en gizemli Anglo-Sakson hazinelerinden birini gün yüzüne çıkardı. İşçilerin kazmaları toprağın altındaki eski bir çömleğe çarptı ve kabın kırılmasıyla birlikte tam 3.000 adet gümüş sikke etrafa saçıldı. İlk etapta bu paraların tarihi değerini anlamayan işçiler, sikkeleri yerel bir barda ödeme yapmak için harcadılar. Ancak durum yetkililerin kulağına gidip paralar resmi olarak “gömülü hazine” ilan edilince, büyük kısmı koruma altına alınarak British Museum’a transfer edildi.
PARALAR ADETA ZAMANDA DONDU
Yapılan detaylı nümismatik incelemeler, bu definenin arkasında büyük bir tarihi dram olduğunu gösteriyor. Çömlekten çıkan gümüş peniler, Anglo-Sakson kralları Günahkar Edward ve II. Harold dönemlerine aitti. En dikkat çekici teknik detay ise, hazinedeki sikkelerin hiçbirinin 1066 yılındaki ünlü Hastings Muharebesi’nden sonrasına tarihlenmemesiydi. Bu durum, paraların Norman İstilası’nın yarattığı o büyük kaos döneminde, ya savaştan hemen önce ya da hemen sonra aceleyle toprağa gizlendiğini kesin olarak kanıtlıyor. Steyning Müzesi’nden Andrew Woodfield, paraların tam olarak hangi çatışma anında gömüldüğüne dair kesin bir kanıt olmadığını belirtse de tarihi kayıtlar çok güçlü bir senaryoya işaret ediyor.
KİTAPTAKİ SIR: SAHİBİ KİMDİ?
Orta Çağ İngiltere’sinin en güvenilir tapu ve nüfus kaydı olan Domesday Book (Kıyamet Kitabı) verilerine göre, 1066 yılında Chancton Malikanesi’nin lordu, dönemin İngiltere Kralı Harold’ın öz kardeşi olan Gyrth idi. Malikanenin yönetiminden ise Aeschere adında bir baş kiracı sorumluydu. Lord Gyrth, Hastings Muharebesi’nde Normanlara karşı savaşırken hayatını kaybetti. Muhtemelen mülk yöneticisi Aeschere, istilacı Norman ordusunun hızla yaklaştığını duyunca bu devasa serveti korumak adına çalıların arkasına gömdü. Ancak kendisi de savaştan sağ çıkamayınca veya geri dönemeyince, hazine tam 800 yıl boyunca keşfedilmeyi bekledi.
KOCA BİR MALİKANEDEN 3 KAT DAHA DEĞERLİ
Hazinenin o dönemki ekonomik boyutu ise tam anlamıyla dudak uçuklatacak cinsteydi. Dönemin para sistemine göre 240 gümüş peni, 1 pound değerine eşitti. Bu hesapla çömlekteki 3.000 sikke, toplamda 12 pound 10 shilling ediyordu. Resmi Domesday kayıtlarında tüm Chancton Malikanesi’nin yıllık toplam değeri yalnızca 4 pound olarak gösterilmişti. Yani bir çalı arkasına gizlenen bu nakit para, koca bir malikanenin ve üzerindeki tüm arazilerin yıllık gelirinin üç katından daha fazlaydı.
BERLİN’DEN STOCKHOLM’E DAĞILAN İNGİLİZ MİRASI
Bugün bu hazinenin tamamını tek bir yerde görmek ne yazık ki mümkün değil. Sikkelerin bulunduğu 19. yüzyılda, bugünkü gibi buluntuların devlete bildirilmesini zorunlu kılan katı yasalar yoktu. Bu nedenle kasaba halkı, müze yetkilileri duruma el koymadan önce paraların bir kısmını el altından sattı. Günümüzde Chancton kökenli bu nadide paralar, Amerika’daki özel koleksiyonların yanı sıra Berlin ve Stockholm gibi Avrupa’nın önemli devlet müzelerine dağılmış durumdadır. Ancak her şeye rağmen bu keşif, tarihçilere çok kritik bir bilgiyi kanıtladı: Sikkelerin üzerindeki darp izleri, bugün sakin bir taşra kasabası olan Steyning’in, Anglo-Sakson krallıkları döneminde ülkenin en aktif ve stratejik darphanelerinden birine ev sahipliği yaptığını bilimsel olarak doğruladı.
