İzlanda ile Grönland arasındaki Danimarka Boğazı’nın binlerce metre altında, gözle görülemeyen dev bir şelale yeryüzünün iklimini yönetiyor.
İKİ OKYANUS KÜTLESİ ÇARPIŞIYOR
Karadaki şelalelerin aksine Danimarka Boğazı Çavlanı, nehir suyunun uçurumdan dökülmesiyle değil yoğunluk farkıyla oluşuyor.
Kuzey denizlerinden gelen soğuk ve ağır su kütlesi, güneydeki daha sıcak ve hafif Atlantik sularının altına dalıyor. Deniz tabanındaki sırta çarpan bu yoğun su, yaklaşık 3 bin 500 metre uzunluğundaki uçurumdan aşağı süzülüyor.
Bu “görünmez uçurum” 17 bin 500 ile 11 bin 500 yıl önceki son buzul çağında oluşan bir denizaltı sırtı.
TÜM ŞELALELERİ GERİDE BIRAKIYOR
Dünyanın en yüksek karasal şelalesi Venezuela’daki Angel Şelalesi yaklaşık 979 metre yüksekliğe sahip. Danimarka Boğazı Çavlanı’nın derinliği ise 3 bin 500 metreyi buluyor; Angel şelalesinin üç buçuk katı.
Angel Şelalesi, Fotoğraf: Diego DelsoAkış hızı daha da çarpıcı. Çavlandan saniyede 3,2 milyon metreküpten fazla su geçiyor; bu rakam Amazon Nehri’nin akışından kat kat daha yüksek. Su tabakasının genişliği ise dökülürken İzmir ile Konya arasındaki mesafeye, yaklaşık 480 kilometreye ulaşıyor.
AVRUPA’NIN İKLİMİNİ TUTAN MEKANİZMA
Bu dev akış, gezegenin ısı ve besin döngüsünü besleyen Atlantik Meridyenel Devrilme Dolaşımı’nın, kısaca AMOC’un, temel taşlarından birini oluşturuyor. Soğuk su kütlesinin güneye sürüklenmesiyle boşalan alanda Körfez Akıntısı gibi sıcak yüzey akıntıları kuzeye kayıyor; bu mekanizma Kuzey Avrupa’nın kışlarını ılıman tutuyor.
Akışın hızlandığı dönemlerde karbon açısından zengin derin sular yüzeye çıkarak okyanus verimliliğini artırıyor. Yavaşladığında ise tropiklerde ısı birikiyor ve kasırgaların güzergahları değişiyor.
BİLİM İNSANLARINDAN KRİTİK UYARI
Kuzey Kutbu hızla ısındıkça bölgedeki tuzluluk ve sıcaklık dengesi bozuluyor. Bilim insanları bu değişimin çavlanın akış gücünü zayıflatabileceği konusunda uyarıyor.
Olası sonuçlar zincirleme tepkimeler doğuruyor; Avrupa’nın soğuması, aşırı hava olaylarının yoğunlaşması ve kasırgaların yeni güzergahlara kayması bunların başında geliyor.
About the Author
