Bilim dünyası, dünyanın en eski canlılarından biri olan Patagonya karaçamının (Fitzroya cupressoides) köklerinde eşi benzeri görülmemiş bir ekosistem keşfetti. Biodiversity and Conservation dergisinde yayınlanan uluslararası araştırma, 2400 yaşındaki bir ağacın altında, ağacın hayatta kalmasını sağlayan devasa ve karmaşık bir “yeraltı mantar imparatorluğu” olduğunu ortaya koydu.
Şili’deki Kıyı Sıradağları’nda yürütülen çalışmada, bölgenin en yaşlı ağacı olan ve “Büyükbaba Alerce” olarak bilinen devasa ağacın altındaki toprak incelendi. Araştırmacılar, bu bin yıllık devin köklerinde, ormanın geri kalanından 2,25 kat daha zengin bir mantar popülasyonu tespit etti.
Tam 361 farklı mantar türüne ev sahipliği yapan bu yeraltı ağı, bilim insanları tarafından ağacın “ikinci genomu” olarak adlandırılıyor. Bu mikorizal mantarlar; ağaca su taşımak, besin sağlamak ve onu hastalıklara karşı korumanın ötesinde, çevresel değişimlere uyum sağlamasına yardımcı olan aktif bir genetik kütüphane görevi görüyor.
İklim krizine karşı “karbon kanalı”
Keşfin iklimsel boyutu, gezegenin geleceği için hayati önem taşıyor. Alerce ormanları, dünyanın en yavaş büyüyen ve en çok karbon depolayan ekosistemlerinden biri.
Karbon Deposu: Bu mantar ağları, yılda yaklaşık 1 milyar ton karbonu atmosferden çekerek toprağın derinliklerine hapsediyor.
Kuraklık Direnci: 2100 yılına kadar bölgede sıcaklıkların 4°C artması ve yağışların %50 azalması beklenirken, bu mantar ağları ağaçların hayatta kalması için tek umut olabilir.
“Nobel”li ekip ve kritik uyarı
“Çevrenin Nobel’i” olarak bilinen Tyler Ödülü sahibi Toby Kiers ve SPUN (Yeraltı Ağlarını Koruma Derneği) ekibi önderliğinde yürütülen çalışma, sarsıcı bir gerçeği de hatırlatıyor. Araştırmacılar, bin yıllık bir ağaç kesildiğinde sadece odun kaybedilmediğini, yüzyıllardır ilmek ilmek işlenen devasa bir yaşam ağının yok edildiğini vurguluyor.
“Bin yıllık bir ağacı keserseniz, diğer tüm türler üzerindeki yıkıcı etkisi, küçük bir ağacı kesmenize kıyasla kat kat daha büyük olacaktır.”
Nesli tehlike altında olan Alerce ağaçları bugün ciddi tehditlerle karşı karşıya. Özellikle ormanın çok yakınından geçmesi planlanan bir yol projesi; yangın riskini, turist baskısını ve istilacı türlerin girişini artıracağı için bilim insanlarını endişelendiriyor. 1970’lerde kesilen 3.622 yaşındaki bir örneği hatırlatan uzmanlar, doğanın binlerce yılda inşa ettiğinin birkaç saatte yok edilebileceği konusunda dünyayı uyarıyor.
About the Author
