Ayaklarımız, vücudumuzun bahisbeta giriş tüm yükünü taşıyan ve hareket sistemimizin temelini oluşturan yapılardır. Ayak yapısındaki bozukluklar yalnızca ayaklarda değil, dizlerde, kalçalarda ve hatta bel bölgesinde de çeşitli problemlere yol açabilir. Bu bozukluklardan en sık görülenlerinden biri düz tabanlık, tıbbi adıyla pes planustur.
Çocukluk döneminde görülen düz tabanlığın aksine erişkin düz tabanlığı zamanla ortaya çıkabilir ve ilerleyici bir seyir gösterebilir. Tedavi edilmediğinde ağrı, yürüme güçlüğü ve ayak deformitelerine neden olabilir. Bu nedenle erken teşhis ve uygun tedavi büyük önem taşır.
Erişkin Düz Tabanlık (Pes Planus) Nedir?
Düz tabanlık, ayağın iç kısmında bulunan doğal kavisin azalması veya tamamen kaybolması durumudur.
Normalde ayak tabanının iç tarafında yer alan kavis:
Vücut ağırlığını dengeli şekilde dağıtır.
Darbeleri emer.
Yürüyüş sırasında denge sağlar.
Bu kavisin çökmesiyle ayak tabanı yere daha fazla temas eder ve ayak biyomekaniği bozulur.
Erişkin Düz Tabanlık Neden Oluşur?
Erişkin dönemde ortaya çıkan düz tabanlığın birçok farklı nedeni olabilir.
Posterior Tibial Tendon Yetmezliği
Erişkin düz tabanlığının en sık nedenlerinden biridir.
Ayağın iç kavisini destekleyen posterior tibial tendonun zayıflaması veya yırtılması sonucu gelişebilir.
Yaşlanma
Tendon ve bağ yapılarında zamanla meydana gelen zayıflamalar düz tabanlığa yol açabilir.
Fazla Kilo
Ayak üzerine binen yükün artması ayak kavisinin çökmesini hızlandırabilir.
Travmalar
Ayak veya ayak bileği yaralanmaları sonrasında gelişebilir.
Romatizmal Hastalıklar
Bazı iltihaplı romatizmal hastalıklar tendon ve bağ dokularını etkileyebilir.
Diyabet ve Nörolojik Hastalıklar
Sinir ve kas yapısını etkileyen hastalıklar ayak yapısında bozulmaya neden olabilir.
Erişkin Düz Tabanlığın Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın erken dönemlerinde belirtiler hafif olabilir.
İlerleyen dönemlerde ise şu şikâyetler görülebilir:
Ayak iç kısmında ağrı
Ayak tabanında yorgunluk hissi
Uzun süre ayakta kalamama
Yürüyüş sırasında ağrı
Ayak bileğinde şişlik
Ayak şeklinde bozulma
Ayakkabıların iç kısmında aşınma
Diz ve bel ağrıları
İleri evrelerde ayakta belirgin şekil değişikliği gelişebilir.
Düz Tabanlık Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı sürecinde öncelikle ayrıntılı fizik muayene yapılır.
Hekim:
Ayak kavisini değerlendirir.
Yürüyüş analizini inceler.
Tendon fonksiyonlarını kontrol eder.
Tanıyı desteklemek amacıyla:
Röntgen
Ayak kemiklerinin dizilimini değerlendirmede temel yöntemdir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
Tendon hasarlarının ve yumuşak dokuların değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Bazı karmaşık vakalarda kemik yapılarının ayrıntılı incelenmesini sağlar.
Erişkin Düz Tabanlık Evreleri
Hastalık genellikle ilerleyici bir seyir gösterir.
Erken Evre
Ayak kavisinde hafif azalma vardır.
Orta Evre
Tendon zayıflığı belirginleşir ve ağrılar artar.
İleri Evre
Ayakta belirgin deformite gelişir ve hareket kısıtlılığı oluşabilir.
Tedavi planı hastalığın evresine göre belirlenir.
Erişkin Düz Tabanlık Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi planı deformitenin derecesine ve şikâyetlerin şiddetine göre oluşturulur.
Cerrahi Dışı Tedavi Yöntemleri
Erken dönem hastalarda öncelikle ameliyatsız yöntemler uygulanır.
Kişiye Özel Tabanlıklar
Ayak kavisinin desteklenmesine yardımcı olabilir.
Uygun Ayakkabı Kullanımı
Ayak yapısına uygun ayakkabı seçimi önemlidir.
Fizik Tedavi
Kas ve tendonların güçlendirilmesi amaçlanır.
Egzersiz Programları
Ayak ve ayak bileği çevresindeki kasların desteklenmesine yardımcı olabilir.
Kilo Kontrolü
Fazla kilonun azaltılması ayak üzerindeki yükü azaltabilir.
Cerrahi Tedavi Ne Zaman Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda ameliyat değerlendirilebilir:
İleri evre deformite
Günlük yaşamı etkileyen ağrı
Tendon yırtıkları
Cerrahi dışı tedavilere rağmen ilerleyen şikâyetler
Hareket kısıtlılığı
Cerrahi Tedavi Yöntemleri
Uygulanacak yöntem hastanın durumuna göre değişiklik gösterir.
Bunlar arasında:
Tendon onarımları
Tendon transferleri
Kemik düzeltme ameliyatları (osteotomi)
Eklem füzyonları (artrodez)
yer alabilir.
Amaç ayağın normal dizilimini yeniden sağlamaktır.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen erişkin düz tabanlık zamanla:
Kalıcı ayak ağrısına,
Ayak bileği problemlerine,
Diz ve kalça ağrılarına,
Hareket kısıtlılığına,
Ayak deformitelerinde ilerlemeye
neden olabilir.
Bu nedenle erken değerlendirme büyük önem taşır.
Düz Tabanlıktan Korunmak Mümkün mü?
Her zaman tamamen önlemek mümkün olmasa da:
İdeal kilonun korunması
Uygun ayakkabı seçimi
Düzenli egzersiz yapılması
Ayak ağrılarının ihmal edilmemesi
Tendon yaralanmalarının erken tedavi edilmesi
riskin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Erişkin düz tabanlık (pes planus), ayağın doğal kavisinin zamanla kaybolması sonucu ortaya çıkan ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen önemli bir ayak hastalığıdır. Erken dönemde tabanlık uygulamaları, fizik tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile başarılı sonuçlar elde edilebilirken, ileri evre vakalarda cerrahi tedavi gerekebilir. Ayak iç kısmında ağrı, ayak şeklinde değişiklik veya uzun süre ayakta kalmakta zorlanma yaşayan kişilerin ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurması erken tanı ve doğru tedavi açısından büyük önem taşımaktadır.
