Hürmüz Boğazı’nda yaşanan deniz taşımacılığı kesintileri, tarımsal üretimin en temel ayaklarından biri olan fosfatlı gübrelerin imalatı için hayati önem taşıyan küresel sülfür tedarikini durma noktasına getirdi.
Financial Times gazetesinde yayımlanan analize göre, başlangıçta lokal bir hammadde sıkışıklığı olarak görülen bu durum, küresel bir gübre arz şokuna dönüşerek mısır, soya fasulyesi, pirinç ve palm yağı gibi stratejik gıda ürünlerinde ciddi verim kaybı ve önümüzdeki yıl baş gösterebilecek küresel bir kıtlık riskini beraberinde getirdi.
DÜNYA SÜLFÜRÜNÜN YARISI HÜRMÜZ’E HAPSOLDU
İran savaşının başlamasından önce dünya sülfür ticaretinin yaklaşık yüzde 50’si ile amonyak ticaretinin yüzde 30’u Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyordu.
Savaş nedeniyle bu damarın kapanmasıyla birlikte, dünyanın en büyük fosfat ihracatçısı OCP Group’un iştiraki OCP Nutricrops’un Üst Yöneticisi Faris Derrij, ham madde krizinin artık küresel bir gübre şokuna evrildiğini ilan etti. Danışmanlık şirketi CRU’nun piyasa istihbaratı başkan yardımcısı Chris Lawson da başlıca fosfat kaynaklarının tamamının aynı anda baskı altında olduğunu ve durumun oldukça kötüleştiğini doğruladı.
Bu sarsıntı üzerine ABD merkezli tarım devi Mosaic, maliyetlerin fırlaması nedeniyle Brezilya ve ABD’deki fabrikalarında fosfat üretimini düşürmek zorunda kaldı. Fas merkezli OCP ise bazı tesislerini zorunlu bakıma alarak üretimi kıstı.
SÜLFÜR FİYATI 150 DOLARDAN 1000 DOLARA FIRLADI
Gübre ticaretinin kalbinde yer alan Hexagon Group’un Başkanı Christian Wendel, piyasada sülfürün tamamen tükendiğine dikkat çekerek şok edici fiyat artışını gözler önüne serdi. Wendel, daha bir yıl önce tonu 150 ila 180 dolar arasında alıcı bulan sülfür fiyatlarının bugün 850 ila 900 dolara fırladığını, bazı acil teslimat fiyatlarının ise 1000 dolar sınırına dayandığını açıkladı.
CRU gübre birimi başkanı Willis Thomas ise bu fahiş girdi maliyetleriyle üretim yapmanın ekonomik olarak imkansız hale geldiğini, dünyanın en büyük üreticisi Çin’de bile fosfat üretim marjlarının tamamen negatife döndüğünü belirtti. Yaşanan bu çıkmaz nedeniyle Çin hükümeti, iç piyasasını korumak adına temel fosfatlı gübre ihracatını en az ağustos ayına kadar tamamen durdurduğunu açıkladı.
REKOR İHALELER VE YARIM KAPASİTE SEVKİYATLAR
Çin’in kapıları kapatması ve arzın sıkışmasıyla birlikte ithalatçı ülkeler panikle piyasaya saldırdı. Hindistan, tek bir ihalede rekor kırarak 1,3 milyon tonu diamonyum fosfat olmak üzere toplam 1,6 milyon tonluk gübre tedariki için acil ihale açtı.
Suudi Arabistan’ın dev üreticileri Ma’aden ve Sabic, ürünleri kara yoluyla Kızıldeniz limanlarına taşıyarak Hürmüz Boğazı’ndaki ablukayı aşmaya çalışsa da ülkenin toplam gübre sevkiyatları yarı yarıya azaldı.
Analistler, Hürmüz Boğazı yarın yeniden gemi trafiğine açılsa bile, Fas ve Batı Sahra’da yoğunlaşan fosfat kayası işleme tesislerinin Körfez sülfürüne olan aşırı bağımlılığı nedeniyle piyasaların toparlanmasının çok uzun zaman alacağı uyarısında bulunuyor. Bu süreçte üreticiler, daha az sülfür gerektiren üçlü süperfosfat gübrelerine ve pirit gibi alternatif sülfür kaynaklarına yönelmeye başladı.
YOKSUL ÜLKELER PİYASANIN DIŞINDA: KITLIK KAPIDA
Emtia araştırma grubu ICIS’in fosfat editörü Chris Vlachopoulos, gübre piyasasının ikiye bölündüğü konusunda çok ciddi bir uyarıda bulundu.
Tarımda bir besin maddesinin eksilmesinin doğrudan hasat kaybına yol açacağını vurgulayan uzmanlar, gübre sektöründeki bu çöküşün gıda üretimini doğrudan baltalayacağını ifade ediyor.
Sektör temsilcisi Christian Wendel, önümüzdeki yıl dünya genelinde çok daha küçük mahsuller toplanacağını ve bazı bölgelerde gıda bulunamayacağı için küresel ekonominin büyük bir kıtlığa doğru ilerlediğini vurguladı.
