Aysel YÜCEL
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın, hurdaya ayrılan Türk bayraklı gemilerin yerine yeni gemi inşasını teşvik eden yönetmelikte yaptığı değişiklikler Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle hurda teşvikinden yararlanacak gemiler için Türk bayrağı taşıma süresi iki yıldan üç aya indirilirken, serbest bölgelerde faaliyet gösteren kıyı tesisleri de yüklenici kapsamına alındı.
Ancak özellikle büyük tonajlı gemilere getirilen yeni tonaj şartının teşvikten yararlanmayı zorlaştırdığı belirtiliyor. Yönetmeliğe göre, 12 bin groston ve üzerindeki bir geminin yerine inşa edilecek yeni geminin en az mevcut geminin yarısı, 12 bin grostonun altındaki gemilerde ise en az üçte biri büyüklüğünde olması gerekiyor.
Armatörler, bu düzenlemenin özellikle büyük tonajlı gemi yatırımlarında Türkiye’nin rekabet gücünü zayıflattığını savunuyor. Öte yandan Türkiye’nin yaşlanan koster filosunda da hurda teşviki tek başına yeterli görülmüyor. Yaklaşık 3 bin grostonluk bir gemiden elde edilen 750 bin ila 1 milyon dolarlık hurda gelirinin, 8-9 milyon dolara ulaşan yeni gemi yatırımını finanse etmeye yetmediği belirtiliyor.
Türk Armatörler Birliği (TAB) Başkanı Cihan Ergenç, yeni düzenlemenin mevcut haliyle armatör açısından uygulanabilir olmadığını savundu. Ergenç, “Teşvik uygulanabilir olmakta uzak. Koşullar bu haliyle daha da zorlaştı. Finansman ve maliyetler göz önüne alındığında süreç armatör için oldukça güç. Ancak filomuzun mutlaka yenilenmesi gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
“Önemli ama tek başına yeterli değil”
DÜNYA’ya konuşan Koster Armatörleri ve İşletmecileri Derneği (KOSDER) Başkanı Neslihan Torlak, ortalama yaşı 30 yıla yaklaşan Türk koster filosunun yenilenmesinin derneğin kuruluşundan bu yana en önemli hedeflerinden biri olduğunu söyledi. Hurda teşvikinin yaşlı gemilerin filodan çekilmesi açısından doğru bir adım olduğunu belirten Torlak, tek başına yeterli olmayacağını ifade etti.
Torlak, “Yeni gemi inşa maliyetlerinin ulaştığı seviyeler dikkate alındığında yalnızca hurda teşvikiyle filonun istenilen ölçekte yenilenmesi mümkün görünmüyor. Sektörün önündeki en büyük engel uygun koşullarda ve uzun vadeli finansmana erişim. Hurda teşvikinin, yatırım teşvikleri ve düşük maliyetli proje finansmanıyla desteklenmesi gerekiyor” dedi.
Çin’de yaptırmak daha cazip
Sektör temsilcilerine göre düzenlemenin en önemli sorunu, büyük tonajlı gemilerin yerine yine büyük tonajlı gemi inşa edilmesini zorunlu kılması. Bu segmentte Türkiye’nin Çin tersaneleriyle maliyet açısından rekabet edemediğini belirten armatörler, büyük yatırımların yine Uzak Doğu’ya kayacağını ifade ediyor. Öte yandan Türkiye’nin yaşlanan koster filosunda da hurda teşviki tek başına yeterli görülmüyor. Yaklaşık 3 bin grostonluk bir gemiden elde edilen 750 bin ila 1 milyon dolarlık hurda gelirinin, 8-9 milyon dolara ulaşan yeni gemi yatırımını finanse etmeye yetmediği belirtiliyor.
En büyük kazanım bayrak şartı
Sektör temsilcilerine göre düzenlemenin en önemli kazanımı, teşvikten yararlanacak gemiler için Türk bayrağı taşıma süresinin iki yıldan üç aya indirilmesi oldu. Ancak hurdaya ayrılacak gemilerin büyük bölümünün 25-30 yaşın üzerinde olduğuna dikkat çeken yetkililer, bu yaştaki gemilerin Türk bayrağına geçişinde yaşanabilecek uygulama sorunlarının teşvikin etkisini sınırlayabileceğini ifade etti.
10 yıldır finansman engelini aşamıyor
İlk kez 2015 yılında büyük beklentilerle yürürlüğe giren hurda teşvikiyle her yıl yaklaşık 20 geminin yenilenmesi hedeflenmişti. Ancak geçen 10 yılda finansman desteği sağlanamadığı için beklenen dönüşüm gerçekleşmedi. Türk sahipli filoda bugün 30 yaşın üzerinde 200’den fazla gemi bulunurken, sektör temsilcileri yaşlanan filonun yenilenmesi için artık yeni yönetmeliklerden çok güçlü bir finansman paketine ihtiyaç duyulduğunu ifade ediyor.
Sektörde yaşlı filonun yenilenebilmesi için 1980’li yılların başında uygulanan Gemi İnşa Sanayii A.Ş. (GİSAD) fonuna benzer bir modelin yeniden hayata geçirilmesi gerektiğini savunanlar da var. Temsilciler, sektörün asıl ihtiyacının düşük öz kaynaklı, uzun vadeli ve düşük maliyetli bu tür bir proje finansmanı olduğuna dikkat çekiyor.
Sektörün umut bağladığı kaynaklardan biri de Dünya Bankası’nın yaklaşık 70 yıl sonra Türkiye denizcilik sektörü ve yeşil dönüşüm projeleri için ayırdığı 200 milyon dolarlık finansman. Denizcilik sektörü temsilcileri bu fırsatın da henüz değerlendirilemediğini belirterek, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı koordinasyonunda bu kaynağın bir an önce devreye alınmasını talep ediyor.
İki yıldır sipariş alamayan tersanelere umut oldu
Hurda teşviki, son dönemde sipariş defterleri hızla boşalan Türk tersaneleri için de umut oldu. Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği (GYHİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Talha Pepe, düzenlemeyi sektör adına olumlu bir adım olarak değerlendirdi.
Pepe, “Teşviki yakından takip ediyoruz. Özellikle tersanelerin sipariş defterlerinin önceki yıllara göre çok daha zayıf olduğu bu dönemde önemli bir destek sağlayacağını düşünüyoruz. Elbette uygulamada giderilmesi gereken eksik yönler olabilir. Bunların zaman içinde geliştirilerek teşvikin daha kapsayıcı hale geleceğine inanıyoruz. Denizcilik sektörünün bu ve benzeri teşviklere gerçekten ihtiyacı var” dedi.
Artan maliyetler, yüksek enflasyon ve kur baskısı nedeniyle rekabet gücü zayıflayan Türk tersaneleri, küresel gemi talebindeki artışa rağmen yeni sipariş almakta zorlanıyor. Sektör kaynakları, geçmişte düzenli olarak sipariş alan bir çok tersanenin bir yılı aşkın süredir yeni iş alamadığını, bazı tersanelerin ise iki yıldır yeni sipariş alamadığını belirtiyor.
Yönetmelikte neler değişti?
Hurda teşvikinden yararlanmak için Türk bayrağı taşıma süresi 2 yıldan 3 aya indirildi. Serbest bölgelerde faaliyet gösteren kıyı tesisleri yüklenici kapsamına alındı. 12 bin GT ve üzerindeki gemilerde yeni inşa edilecek geminin en az mevcut geminin yarısı, 12 bin GT altındaki gemilerde ise en az üçte biri büyüklüğünde olması şartı getirildi.
