ABD, İran ile savaşı sonlandırmak amacıyla imzalanan yeni anlaşmanın ilk finansal teşviklerinden biri olarak, Tahran’ın 100 milyar dolar değerinde dondurulmuş varlıklarını Katar ile birlikte salmak için çalışıyor.
İlk etapta 100 milyar dolark servetin 6 milyar dolarına ulaşım sağlanacak. Anlaşma imzalandığı tarihte bu meblağ 24 milyar dolara çıkacak.
İran, zaman içinde 100 milyar dolarlık varlığını geri kazanarak, 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonuyla birlikte 400 milyar dolar elde edecek.
Söz konusu plan kapsamında Katar, İran Merkez Bankası tarafından sipariş edilen gıda, ilaç ve diğer insani yardım malzemelerinin alımına, dondurulmuş İran varlıklarından çekilecek parayla izin verecek.
Bu kaynakların büyük kısmını, yaptırımlar nedeniyle Çin, Hindistan, Irak ve Katar gibi ülkelerde kilitli kalan petrol satış gelirleri oluşturuyor.
Katar’daki fonlarının serbest bırakılmasına yönelik görüşmeler, Mayıs ayı sonlarında İran Meclis Başkanı ve başmüzakereci Muhammed Bagır Galibaf liderliğindeki bir heyetin Doha’yı ziyaretiyle başlamıştı.
İran’ın henüz resmi olarak onaylamadığı bu formül, savaşı durdurma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma anlaşmasının ardından Washington’ın önümüzdeki iki aylık nükleer müzakerelerde Tahran’a sunması beklenen fikirler arasında yer alıyor.
‘BU BİZİM PARAMIZ DEĞİL’
Anlaşma ABD iç siyasetinde de tartışmalara yol açtı. Eleştirmenler, anlaşmanın İran’a nükleer programında taviz vermeden önce büyük kazanımlar sağladığını savundu.
Başkan Yardımcısı JD Vance ve diğer savunucular ise Hürmüz Boğazı’nın açılmasının küresel ekonomi üzerindeki baskıyı hafifleteceğini ve çatışmaları önleyeceğini ifade etti.
Fransa’daki G7 zirvesinde muhabirlere konuşan Trump, “Onların parasını aldık, bu bizim paramız değil, dondurduk. Bir noktada geri vermek zorunda kalacağız” dedi.
Ancak liderler düzeyinde gerilim de sürüyor; İran Dini Lideri Mücteba Hamaney’in X platformunda Trump’ın “çaresizlikten” anlaşmayı kabul ettiğini yazması üzerine Trump, “Biz çaresizlikten buluşmadık, İran çaresizdi. BİTTİLER! 60 günlük süreyi oynayacağız. On sent bile alamazlar!” şeklinde bir paylaşım yaptı.
Çarşamba günü imzalanan anlaşmayla ABD, İran’ın dondurulmuş varlıklarını kullanıma hazır hale getirmeyi taahhüt etti.
Daha önce 2023 yılında Biden yönetimi, Güney Kore’deki 6 milyar dolarlık petrol gelirinin mahkum takası kapsamında Katar’a aktarılması için yaptırım muafiyeti tanımış, ancak Hamas’ın 7 Ekim saldırılarının ardından bu fonları dondurmuştu.
Mevcut süreçte analistler, yerel para birimi çöken ve yüksek enflasyonla mücadele eden İran ekonomisinin tam anlamıyla toparlanması için geniş yaptırım muafiyetlerinin şart olduğunu belirtiyor.
Üst düzey ABD’li yetkililer ise zenginleştirilmiş uranyumun teslim edilmesi gibi yapıcı adımlar atıldığı müddetçe İran’ın fonlara erişiminin kolaylaşacağını vurguluyor
