BBC Sky at Night dergisinin bildirdiğine göre, 31 Mayıs’ta ufukta beliren Dolunay, 2026 yılının ilk Mavi Ayı olacak. Ancak 2026 Mayıs ayının sonunda gerçekleşecek Dolunayın gerçek bir astronomik nadirlik olmasının tek nedeni bu değil. Aynı zamanda “Mikro Ay” olarak da adlandırılacak; bu terim, Ay’ın Dünya etrafındaki uzun yörüngesi ve bunun yıl boyunca görünen boyutunu nasıl etkilediğiyle ilgilidir.
MAVİ AY NEDİR?
“Mikro Ay” terimini açıklamadan önce, “Mavi Ay”ın gerçekte ne anlama geldiğini netleştirmek önemlidir. 31 Mayıs 2026’daki Dolunay, aynı takvim ayındaki ikinci dolunay olduğu için gayri resmi olarak “Mavi Ay” olarak adlandırılır. Ancak bu, gerçek astronomik tanımı değildir.
Astronomide, Mavi Ay, belirli bir mevsimde (yani ekinoks ve solstis arasındaki dönemde) normalde üç yerine dört dolunay olduğunda meydana gelir. Bu durumda, bu dört dolunaydan üçüncüsüne Mavi Ay denir.
Bu yüzden 31 Mayıs’taki Dolunay teknik olarak “aylık Mavi Ay” olarak adlandırılır ve bu isim sadece fazladan bir dolunay olduğu anlamına gelir. Ayın gerçekten mavi görüneceği anlamına gelmez.
“MİKRO AY” NEDİR?
31 Mayıs’taki mavi ayın normalden biraz daha küçük görünmesinin nedeni, ayın Dünya etrafındaki yörüngesinin şekliyle ilgilidir. Ay, Dünya’nın etrafında mükemmel bir daire şeklinde değil, elips şeklinde bir yörünge izler. Bu nedenle, Dünya’ya olan uzaklığı sürekli değişmektedir. Perige, ayın Dünya’ya en yakın olduğu noktadır. Dolunay perigeye yakın olduğunda, halk arasında “süper Ay” olarak adlandırılır. Apoge ise ayın Dünya’dan en uzak olduğu noktadır. Apogeye yakın bir dolunaya “mikro ay” denir.
Dolunay, 31 Mayıs 2026’da UTC saatiyle 08:45’te, apogee noktasına ulaşmadan hemen önce en yüksek konumuna ulaşacak. 1 Haziran 2026’da ise Ay, Dünya’dan en uzak konumunda, 250.000 mil (406.366 kilometre) mesafede olacak.
“Mikro Ay” ancak iki şeyin aynı anda gerçekleşmesi durumunda meydana gelir: Ay Dolunay halindedir ve Dünya’dan en uzak konumdadır.
Tam en uzak noktasında, bir Mikro Ay, Süper Aydan %14’e kadar daha küçük ve ortalama bir dolunaydan yaklaşık %6 daha küçük görünebilir.
BU GÖK CİSMİ NASIL GÖRÜNECEK?
31 Mayıs 2026’da Mavi Mikro Ayı gözlemlerken bilinmesi gereken iki önemli şey var. Birincisi, Ay normalden daha mavi görünmeyecek. İkincisi, adına rağmen, Mikro Ay muhtemelen önemli ölçüde daha küçük görünmeyecek. Çok az insan ona bakıp minik göründüğünü düşünecektir.
Hatta normalden daha büyük bile görünebilir. Bunun nedeni, ilkbahar sonu ve yaz aylarındaki Dolunay’ın, sonbahar ve kış aylarındaki kadar yüksekte yükselmemesidir. Ay ufuk çizgisinin üzerinde alçakta olduğunda, “Ay yanılsaması” olarak bilinen optik bir etki nedeniyle görsel olarak daha büyük görünebilir.
Bu Dolunay ufuk çizgisinin çok aşağısında olacağı için, iyi bir görüş için güney ufkunun açık olması gerekecek. Ay, gün batımından kısa bir süre sonra güneydoğudan yükselecek, güney gökyüzünde ilerleyecek ve gün doğmadan önce güneybatıda batacak. Bu da Mavi Mikro Ayın en iyi şekilde gece yarısı civarında güneyden görülebileceği anlamına geliyor.
Ay, Dünya atmosferinin daha kalın kısmından geçerken turuncu veya hafif kırmızımsı da görünebilir; bu da Ay ufka yakın olduğunda meydana gelen bir başka etkidir. Optik yanılsamayla birleştiğinde, bu durum 31 Mayıs’taki Mavi Mikro Ayın aslında büyük ve kırmızımsı görünmesine neden olabilir.
Hemen yanında, sağda güzel bir kırmızı yıldız daha göreceksiniz. Bu, Akrep takımyıldızının en parlak yıldızı olan kırmızı süper dev Antares’tir.
