Çocukken çoğumuz kırıcı sözlere karşı ‘Sözler asla beni incitemez’ felsefesiyle büyüdük. Ancak acı gerçek şu ki, fiziksel yaralar zamanla iyileşse de yanlış seçilen kelimeler çocukların ruhunda ömür boyu sürecek hasarlara yol açabiliyor. Üstelik bu sözler, çocuğun dünyasındaki en güvenli liman olan ebeveynlerinden geldiğinde yıkım çok daha büyük oluyor.
Uzman psikologlar ve yapılan bilimsel araştırmalar, ebeveynlerin çocuklarına asla söylememesi gereken, ‘masum’ görünse bile travma yaratan 5 tehlikeli cümleyi sıralıyor…
1. “Sen Beceriksizsin / İşe Yaramazsın”
Çocuğa yönelik her türlü isim takma, ‘aptal, salak, işe yaramaz’ gibi etiketlemeler onların öz değer duygusunu kökünden zedeler. Oyun oynarken veya şakalaşırken bile söylense, bu tarz mesajlar çocuğun ebeveynine karşı duyması gereken güven bağını koparır. Çocuk kendini önemsiz hisseder ve gelecekte birileri için değerli olabilme kapasitesini sorgulamaya başlar.
2. “Çok Zekisin / Çok Yeteneklisin”
İlk bakışta kulağa harika bir övgü gibi gelen bu cümle, aslında çocuk gelişimindeki en büyük tuzaklardan biridir. Yapılan onlarca deney gösteriyor ki, çocuğu çabası yerine ‘kişiliği ve zekası’ üzerinden övmek anlık bir özgüven verse de ilk başarısızlıkta büyük bir çöküş yaratıyor. Çocuk bir aksilik yaşadığında, ‘Eğer ben çok zekiysem neden başaramadım? Demek ki hakkımda yanılıyorlar, ben aslında yetersizim’ düşüncesine kapılarak kendi yeteneklerinden şüphe duymaya başlıyor.
3. “Neden Daha Çok … Gibi Olamıyorsun?”
Çocuğu kardeşiyle, komşunun çocuğuyla ya da bir arkadaşıyla kıyaslamak, onda ‘ben hiçbir zaman yeterli değilim’ fikrini besler. Bu yetersizlik ve değersizlik hissi, yetişkinlik hayatı boyunca bireyin peşini bırakmaz; çünkü hayatı boyunca her zaman kendisini kıyaslayacağı ve kendini kötü hissetmesine neden olacak birileri çıkacaktır.
4. “Keşke Seni Hiç Doğurmasaydım!”
Anlık öfke krizlerinde, kavgalarda veya ergenlik dönemindeki kapı çarpma tartışmalarında ağızdan kaçan bu cümlenin yarattığı hasar çoğunlukla telafi edilemez. Çocukta derin bir reddedilmişlik ve varoluşsal bir güvensizlik yaratır. Uzmanlar, şartlar ne olursa olsun ebeveynlerin öfke anında dillerini tutmaları ve bu cümleyi lugatlarından tamamen çıkarmaları gerektiğini vurguluyor.
5. “Çünkü Ben Öyle Söyledim!”
Çocuklar kuralları sorguladığında veya soru sorduğunda bu cümleye sığınmak, ebeveyn otoritesini korumaz; aksine çocuğa sadece dışsal korkuyla hareket etmeyi öğretir. Çocukların doğru şeyi yapmasını, ‘nedenini anladıkları için’ istiyorsak bu kalıp asla işe yaramaz. Onlara mantıklı açıklamalar yapmak yerine sadece ‘çünkü ben ebeveynim’ demek, çocukların içsel disiplin ve muhakeme yeteneği geliştirmesini engeller.
Hiçbir ebeveyn kusursuz değildir ve geçmişte bu cümlelerden bazılarını kullanmış olabilirsiniz. Ancak uzmanlar, bu yıkıcı ifadeleri sınırlandırıp (veya tamamen ortadan kaldırıp) yerlerine daha yapıcı, çabayı öven ve güven veren cümleler koyarak çocukların çok daha sağlıklı bireyler olarak büyüyebileceğini belirtiyor.
