Şili’de binlerce öğrenci, öğretmen ve hak savunucusu, Cumhurbaşkanı José Antonio Kast hükümetinin eğitim bütçesinde yapmayı planladığı kesintilerine karşı ayakta.
Şili Öğrenci Konfederasyonu’nun (CONFECH) çağrısıyla 3 Haziran’da başkent Santiago’da düzenlenen eyleme Öğretmenler Birliği, lise öğrenci örgütleri, feminist gruplar ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu destek verdi. “Kamu eğitimi savunulur” sloganıyla Plaza Baquedano’da toplanan kitle, Başkanlık Sarayı La Moneda’ya yürümek istedi.
Ancak ulusal polis gücü Carabineros, güzergâhın yetkililerce onaylanmadığını gerekçe göstererek yürüyüşe tazyikli su ve göz yaşartıcı gazla müdahale etti. Müdahalenin ardından göstericilerle polis arasında çatışmalar çıktı. Resmi verilere göre 35 kişi gözaltına alındı, çok sayıda kişi yaralandı.
Şili Anayasası’nın 19. maddesinin 13. fıkrası, barışçıl ve silahsız toplanma hakkını “önceden izin almadan” güvence altına alıyor. Ancak kamuya açık alanlardaki gösteriler, Pinochet döneminde 1983 tarihli 1086 sayılı kararname (DS 1086) uyarınca önceden bildirim ve polis düzenlemelerine tabi. Şilili insan hakları savunucuları ve hukukçular, DS 1086’nın kaldırılmasını “demokratik bir borç” ve Şili’de toplanma ve gösteri özgürlüğünün tam güvenceye alınması için “gerekli bir koşul” olarak görüyor.
Protestocuları, Kast’ın 1 Haziran’da parlamento önündeki yaptığı “Hesap Verme” konuşması harekete geçirdi. Cumhurbaşkanı konuşmasında, yakıt fiyatlarındaki artış, bakanlık bütçelerinde yapılan kesintiler ve en zenginlerin gelir vergisini yüzde 27’den yüzde 23’e düşürmeyi öngören Yeniden Yapılanma Yasası’nı savundu.
IMG_PLACEHOLDER_1 Şili’nin yeni Devlet Başkanı bir Nazi askerinin oğlu
16 Aralık 2025
Kast’ın “Megarreforma” adını verdiği mali reform paketi sonrasında CONFECH ve Öğretmenler Birliği 3 Haziran’ı ulusal grev günü ilan etti. Yürüyüş çağrısına, lise öğrenci dernekleri, feminist gruplar ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu da destek verdi.
CONFECH sözcüsü Angy Morán, yükseköğrenimde ücretsiz eğitim hakkını mücadeleleriyle kazandıklarını hatırlattı:
2006 ve 2011’deki mücadelelerle kazandığımız ücretsiz eğitim hakkını savunmak zorundayız. Kesintiler haklı değil.
2006’da Şili’de kitlesel bir gençlik eylemleri yaşandı. Eylemlere yaşları 15 ile 18 arasında değişen yaklaşık 800 bin ortaokul ve lise öğrencisi genç katıldı. 100’den falza okul işgal edildi. Eğitimin neoliberal sömürüden kurtulması için düzenlenen eylemler ülkede büyük ses getirdi. Öğrenciler ihtiyaç sahibi öğrencilere ücretsiz ulaşım kartı, ücretsiz bir öğün yemek gibi kazanımlar elde etti. Eyleme katılan öğrencilerin üniformalarının siyah-beyaz renginden dolayı hareket “Penguen Devrimi” olarak tarihe ismini yazdırdı.
2011’de ise öğrenciler eğitim reform talebiyle bir kez daha sokaklara çıktı. Eylemlere bu kez üniversiteliler de destek verdi. “Ücretsiz, kamusal eğitim” talebi aylarca süren protestolara sahne oldu.
Protestolar sonucunda anayasal olarak kaliteli eğitim hakkı güvence altına alınırken, üniversite yönetiminde öğrenci katılımının önü açıldı. Üniversite bursları artırıldı ve ödenemeyen öğrenci borçları için devlet yardımı sağlandı. Eylemler “Arap Baharı”ndan esinlenilerek “Şili Kışı” olarak adlandırıldı.
IMG_PLACEHOLDER_2 Sokağın öğrettikleri: Şili’deki gösteriler
7 Nisan 2025
Kast’ın kesinti planı
Resmi verilere göre, yasadan en çok etkilenen bakanlık 435 milyar peso (bugünkü kurla yaklaşık 486 milyon dolar) tutarındaki kesintiyle Sağlık Bakanlığı.
Eğitim Bakanlığı’ndaki kesinti ise kurumun bütçesinin yüzde 1,3’e karşılık gelen 197 milyar pesoya (bugünkü kurla 221 milyon dolar).
CONFECH’in yaptığı açıklamaya göre bu kesinti;
– Okul Beslenme Programı’nı (PAE) tehdit ediyor. Birçok çocuğun günde tek sıcak yemeği olan bu programın bütçesinin kısılması, en çok yoksul aileler için yıkıcı sonuçlar doğuracak.
– Yükseköğretime Erişim Programı (PACE) ve ücretsiz yükseköğrenim (Gratuidad) programlarını da tehlikede. Bu programlar, dar gelirli öğrencilerin üniversiteye erişimini sağlayan en önemli araçlardı.
“Şiddeti daha fazla şiddetle çözmeye çalışmak”
3 Haziran’daki kitlesel eylemde on binlerce genç, başkentin simge meydanı Plaza Baquedano’da toplanarak Başkanlık Sarayı La Moneda’ya doğru ilerlemek istedi. Ancak Carabineros (askerî polis), kalabalığın “yetkisiz güzergâhta” yürümeye kalkışmasını gerekçe göstererek göz yaşartıcı gaz ve tazyikli suyla müdahale etti. En az bir düzine gözaltı ve çeşitli yaralanmalar yaşandı.
Protestoların hedefinde yalnızca ekonomik kesintiler değil, aynı zamanda Başkan José Kast’ın güvenlik politikaları da vardı.
Diego Portales Üniversitesi Federasyonu’ndan Sofía Ávila, hükümetin “Okulları Koruma Yasası”na tamamen karşı olduklarını belirterek, bu girişimin “şiddeti daha fazla şiddetle çözmeye çalıştığını, sorunları daha da derinleştiren baskıcı önlemler dayattığını” söyledi.
Öğrencilere göre hükümetin cezalandırıcı yaklaşımı, toplumsal mobilizasyonu suç haline getirmeyi ve eğitime erişimi bir ceza aracı olarak kullanmayı amaçlıyor.
CONFECH’ten hükümete uyarı
“Megarreforma” paketi halihazırda Temsilciler Meclisi’nden geçmiş durumda. Senato’daki oylama öncesi ve sonrasında protesto dalgasının büyümesi bekleniyor.
CONFECH, 3 Haziran eyleminin bir “uyarı” olduğunu, hükümetin politikalarını değiştirmemesi durumunda çok daha geniş çaplı kitlesel eylemler başlatacaklarını duyurdu.
CONFECH hakkında
Şili’deki üniversite öğrenci federasyonlarını çatısı altında toplayan en geniş örgüt. Kökleri 1984’e, Pinochet diktatörlüğü yıllarına kadar uzanıyor.
1973 darbesinin hemen ardından, öğrencilerin bir önceki çatı örgütü olan Şili Üniversite Öğrenci Federasyonları Birliği (UFECh) askeri rejim tarafından dağıtılmış, öğrenci federasyonları yasaklanmış ve üniversitelere atanmış rektörler yerleştirilmişti.
Bu baskı döneminde öğrenci muhalefeti gizli toplantılarla, kültürel etkinliklerle ve sınırlı kampüs direnişleriyle ayakta kalmaya çalıştı. 1984’te geleneksel üniversitelerin federasyonları, rejimin eğitim politikalarına karşı ortak muhalefet yürütmek ve üniversite özerkliğini savunmak amacıyla yeniden bir araya gelerek CONFECH’in temellerini attı.
1990’da demokrasiye geçişle birlikte örgüt, yeraltı direnişinden çıkıp devlet nezdinde yükseköğrenim politikalarının ana muhataplarından biri haline geldi. 2006 Penguen Devrimi, 2011 kitlesel üniversite işgalleri ve 2019 Sosyal Patlama’nın tamamında öncü rol oynayan CONFECH, bugün de öğrenci haklarının en güçlü savunucusu olmayı sürdürüyor.
(BY/HA)