Küresel enerji akışının can damarlarından biri olan Hürmüz Boğazı, son yıllarda askeri gerilimler ve güvenlik krizleriyle gündeme gelirken, bu kez olası bir ‘geçiş ücreti’ tartışmasıyla uluslararası tartışmaların merkezine yerleşti.
ABD Başkanı Donald Trump‘ın, İran’ın boğazdan geçen gemilerden ücret talep etmesi halinde müzakereleri sonlandıracağı yönündeki sert açıklaması, Washington’un yalnızca İran’la ilişkilerden değil, küresel deniz ticaretini etkileyebilecek yeni bir emsalin ortaya çıkmasından da kaygı duyduğunu ortaya koydu.
Çarşamba günü yaptığı açıklamada Trump, İranlı yetkililerin Washington’a, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı‘nı kullanan gemilerden herhangi bir geçiş ücreti, sigorta bedeli ya da başka bir ödeme talep edilmediği yönünde güvence verdiğini öne sürdü.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda şu ifadelere yer verdi:
İranlı yetkililer bize boğazdan geçen gemilerden herhangi bir geçiş ücreti, sigorta maliyeti veya başka bir bedel alınmadığını ve alınmayacağını bildirdi. Eğer bu bilgi doğru değilse, müzakereler derhal sona erer.
“NAKİT PARA VERMEYECEĞİZ…”
Trump ayrıca ABD’nin İran’a doğrudan nakit ödeme yapmayacağını da vurguladı.
Bunun yerine Washington yönetiminin, kontrol altında tutulan İran fonlarını kullanarak ABD’li çiftçilerden mısır ve buğday gibi tarım ürünleri satın almayı planladığını söyledi.
Trump’ın açıklamaları, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ve İran ile ABD arasında devam eden diplomatik temasların geleceğine ilişkin tartışmaların sürdüğü bir dönemde geldi.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20‘sinin geçtiği kritik su yolunda yaşanabilecek olası bir değişiklik, enerji piyasalarından uluslararası hukuka kadar geniş bir alanda etkiler yaratma potansiyeli taşıyor.
UZMANLAR NE DİYOR?
Trump’ın, ‘İran ücret alırsa müzakereler biter’ çıkışı Washington’un, Hürmüz Boğazı’nda ücretlendirme fikrinin yaratacağı uluslararası emsalden endişe duyduğunu gösteriyor.
ABD merkezli Dış İlişkiler Konseyi (CFR) uzmanı Joshua Kurlantzick‘e göre, büyük güçlerin stratejik deniz yollarında geçiş ücreti uygulamaya başlaması halinde diğer ülkeler de benzer adımlar atabilir.
Deniz güvenliği uzmanı Ian Ralby, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 90‘ının deniz yoluyla gerçekleştirildiğini hatırlatarak, Hürmüz Boğazı’nda ücret uygulamasının tehlikeli bir emsal oluşturacağını savunuyor.
Ralby’ye göre, İran’ın geçiş ücreti uygulaması, Malakka, Babülmendep ve Tayvan Boğazı gibi diğer stratejik geçitlerde de benzer taleplerin önünü açabilir.
Deniz ticaretinin küresel ekonominin omurgasını oluşturduğunu belirten analistler, Hürmüz’de ortaya çıkacak bir emsalin uluslararası ticaret sistemi açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği görüşünde.
