Türkiye’de 800 bin araçlık boşluk

Türkiye’de son dönemde 150 bin kapasiteli yeni fabrika yatırımları tartışılırken, mevcut otomotiv fabrikalarında bunun 5 katından fazla, yani 800 bin adedin üzerinde kurulu kapasite boşta bekliyor. Veriler, Türkiye’nin öncelikli ihtiyacının yeni fabrika kurmaktan ziyade, mevcut tesisleri yeni modeller ve ihracat programlarıyla tam kapasite çalıştırmak olduğunu ortaya koyuyor.

Gazete Pencere yazarı Emre Özpeynirci’nin bugün yayımlanan yazısında paylaştığı verilere göre, Türkiye son 25 yılda Avrupa’nın en önemli otomotiv üretim üslerinden biri haline gelerek 2,3 milyon adetlik üretim kapasitesine ulaştı. Ancak bu kurulu kapasitenin önemli bir kısmı atıl durumda bulunuyor.

Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre, 2025 yılı sonunda Türkiye’nin otomotiv üretim kapasitesi 2 milyon 170 bin adet seviyesinde seyrediyor. Tofaş’ın güncellenen kapasitesi eklendiğinde bu rakam yaklaşık 2,2 milyon adede, 100 bin adetlik Togg kapasitesi de dahil edildiğinde toplam kurulu kapasite 2,3 milyon adede ulaşıyor. Buna karşılık, geçen yıl toplam üretim 1 milyon 446 bin adette kaldı. Kurulu kapasitenin yaklaşık yüzde 66’sı kullanılırken, 800 bin adedin üzerinde üretim kapasitesi ise atıl kaldı. Togg’un 2025 yılında yaklaşık 40 bin adet üretim gerçekleştirdiği düşünüldüğünde, fiili atıl kapasite daha yüksek bir seviyede bulunuyor.

MEVCUT KAPASİTENİN YÜZDE 80’İ ALTI ÜRETİCİNİN ELİNDE

Türkiye’nin bugün en büyük ihtiyacı yeni fabrika kurmaktan önce, mevcut fabrikaları yeni modeller ve yeni ihracat programlarıyla tam kapasite çalıştırabilmek olarak öne çıkıyor. Çünkü 2,3 milyon adetlik kapasitenin yaklaşık yüzde 80’i yalnızca altı üreticinin elinde bulunuyor:

Renault: 390 bin adetlik üretim kapasitesine sahip Oyak Renault, Bursa fabrikasını neredeyse tam kapasiteyle çalıştırıyor. Şirket, dört yeni model için 400 milyon Euro’nun üzerinde yatırım yaparken; Duster’ın ardından yeni Clio, Boreal ve Dacia’nın yeni C segmenti modeli (Striker) ile üretim programını güçlendiriyor. Renault açısından mevcut durum, yeni modellerle birlikte yeni kapasite ihtiyacının doğacak olmasıdır.

Hyundai: 245 bin adetlik kapasiteye sahip şirket, geçen yıl 197 bin adet üretim gerçekleştirdi ve yaklaşık 48 bin adetlik kapasite kullanılmadı. Şirket, ağustos ayında Türkiye’de ilk elektrikli otomobili olacak Ioniq 3’ü üretmeye başlayacak. Bu üretim için 250 milyon Euro yatırım yapıldı. Yeni Bayon ve yeni i20 yatırularıyla birlikte toplam yatırım tutarı 715 milyon Euro’ya ulaşıyor. Hyundai’nin 2027 itibarıyla tam kapasiteye yaklaşması beklenirken, bu durum Avrupa pazarındaki talebe ve “Made in Europe” düzenlemesinin Türkiye’yi nasıl etkileyeceğine bağlı görünüyor.

TOFAŞ VE FORD OTOSAN’DA MODEL GEÇİŞLERİ VE KAPASİTE DURUMU

Tofaş: 450 bin adetlik üretim kapasitesine sahip şirket, geçen yıl 131 bin 666 araç üretti ve fabrikanın kapasitesinin yaklaşık yüzde 70’i boş kaldı. Bu tabloda Fiat Egea ihracatının sona ermesi ve yeni hafif ticari araç projelerine geçiş süreci etkili oldu. Tofaş, KAP’a yaptığı açıklamada yıllık üretim kapasitesinin 50 bin adet artarak 500 bin adede yükseldiğini duyurdu. Bursa fabrikasında dört marka için üretilen K9 kodlu hafif ticari araç ailesi ile beş marka için üretilen K0 kodlu orta ticari araç ailesinin üretimi başladı. Her iki programın da yıllık yaklaşık 150’şer bin adetlik üretime ulaşması bekleniyor. Fiat Egea’nın üretimi ise bu ay sonunda sona erecek. Bu durum, fabrikanın yıllık 200 bin adedin üzerinde boş kapasiteye sahip olacağı anlamına geliyor. Şirket yatırım planlarında Bursa fabrikasının 2028 yılında 500 bin adetlik tam kapasiteye ulaşacağını öngörüyor ancak bu hedef mevcut üretim programıyla matematiksel olarak mümkün görünmüyor. Bu açıklama, Egea’nın yerine geçecek yüksek hacimli yeni model ya da model ailesinin çok uzak olmadığının işareti olarak değerlendiriliyor.

Ford Otosan: 634 bin 500 adetlik kapasitesiyle Türkiye’nin en büyük üreticisi konumundaki şirket, geçen yıl 452 bine yakın araç üretti. Yaklaşık 180 bin adetlik boş kapasitenin önemli bölümü yeni model geçişlerinden kaynaklandı. Ford’un avantajı, yalnızca Ford markası için değil Volkswagen adına da üretim yapıyor olmasıdır. Yeni nesil Transit Custom, Courier ve Volkswagen üretimlerinin artmasıyla kapasite kullanım oranının yükselmesi bekleniyor.

TOYOTA, TOGG VE YENİ YATIRIMLARIN KIYASLAMASI

Toyota: 280 bin adet kapasiteye sahip Toyota Türkiye, geçen yıl yaklaşık 210 bin araç üretti. Yaklaşık 70 bin adetlik boş kapasitenin temel nedeni Corolla’nın yaşlanması ve ihracat pazarlarındaki rekabetin artmasıdır. Fabrikanın yeniden tam kapasiteye ulaşabilmesi, yeni Corolla’nın Türkiye’de üretilip üretilmeyeceğine ve özellikle elektrikli versiyonunun üretim programına dahil edilip edilmeyeceğine bağlı olacak.

Togg: Yaklaşık 100 bin adet üretim kapasitesine sahip Togg’un 2025 yılında yaklaşık 40 bin araç ürettiği, bu yıl ise 70 bin adet seviyesine yaklaşması bekleniyor. Togg’un 2030 yılında hedeflediği 175 bin adetlik kapasiteye ulaşmasını sağlayacak asıl unsur mevcut modeller değil, önümüzdeki dönemde devreye alınması planlanan daha erişilebilir B segmenti modeller ve ihracat olacak. CATL ile yapılan işbirliği ile üretilecek bu modellerin Togg’a beklenen çıkışı sağlayabileceği öngörülüyor.

Otomotiv sanayisinde rekabet, kurulu kapasitenin ne kadar verimli kullanılabildiğiyle ölçülüyor. Son dönemde 150 bin adet kapasiteli BYD yatırımı tartışılırken, Türkiye’de bunun beş katından fazla, yaklaşık 800 bin adetlik üretim kapasitesi boş duruyor. Sektördeki temel soru, yeni fabrika kurmaktan önce mevcut kapasitenin hangi yeni model ve yatırımlarla doldurulacağıdır.

FABRİKALARIN KAPASİTE VE FİİLİ ÜRETİM VERİLERİ

Türkiye genelindeki üreticilerin kapasite ve üretim rakamları tabloda gösterildiği şekildedir: