Avrasya vaşağının bölgesel alt türü olan Kafkas vaşağının geleceğini haritalandıran yeni bir araştırma endişe verici sonuçlar ortaya koydu.
Aralarında Türk vahşi yaşam biyoloğu Dr. Deniz Mengüllüoğlu‘nun da bulunduğu Raziyeh Shahsavarzadeh liderliğindeki ekip, 359 onaylanmış vaşak görülme kaydını yağış, sıcaklık, arazi yapısı ve bitki örtüsü verileriyle birlikte bilgisayar modeline yükleyerek türün 2050’deki yaşam alanı haritasını çıkardı.
Modelleme sonuçlarına göre vaşakların uygun yaşam ve üreme alanları 2050’ye kadar yaklaşık yüzde 30 daralacak. Günümüzde bu alanların yüzde 90’dan fazlası herhangi bir resmi koruma statüsü taşımıyor. Hem üreme hem de geçiş noktası işlevi gören alanların yüzde 10’undan azı milli park veya doğa rezervi sınırları içinde kalıyor.
TÜRKİYE’DE VAŞAKLAR BÜYÜK TEHDİT ALTINDA
Türkiye’nin güneyinde Toros ve çevresindeki yüksek dağlık alanlar ve İran’daki Zagros Dağları’ndaki vaşak popülasyonları iklim değişikliği nedeniyle en büyük riski taşıyor.
Vaşakların yaşam için yıllık 200 ila 300 milimetre yağış alan dik, çalılık yamaçları tercih ettiği biliniyor. Bu alanların kuraklaşması türü kuzeye göç etmeye zorluyor.
Farklı senaryolara göre vaşaklar kuzeye göç etmeleri halinde yüzde 15 ile 30 arasında yeni alan kazanabilecek. Ancak kuzey bölgelerdeki farklı av türleri ve diğer yırtıcılarla artan rekabet, güney bölgelerden göçerek verilen kayıpları telafi etmeye yetmiyor.
DİŞİ VAŞAKLAR EN SAVUNMASIZ GRUP
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise dişi vaşaklarla ilgili. Yaşam alanları birbirinden koparak bölündükçe dişi vaşaklar yeni yuva bulmak için açık ve tehlikeli arazileri geçmekten kaçınıyor. Bu durum habitat parçalanmasından en çok dişilerin etkileneceğine işaret ediyor.
TÜRKİYE’DE KAÇAK AVCILIK TEHDİDİ SÜRÜYOR
IUCN Avrasya vaşağını genel olarak “düşük koruma endişesi” kategorisinde değerlendiriyor. Ancak uzmanlar bu genel sınıflandırmanın Türkiye ve İran gibi sınır bölgelerindeki kaçak avcılık, misilleme amaçlı öldürme ve habitat kaybı gibi ciddi tehditleri gizlediğine dikkat çekiyor. Türkiye’de vaşak avlamak yasak olup 2025-2026 av döneminde bu yasağı ihlal edenlere 870 bin lira ceza uygulanıyor.
“BAĞLANTI BÖLGELERİ KORUNMALI”
Araştırma ekibi, tüm bölgeyi kapsayacak büyüklükte milli parklar oluşturmanın ne gerçekçi ne de ekonomik olduğunu vurguluyor. Bunun yerine koruma stratejilerinin yaşam alanı parçalarını birbirine bağlayan koridorlara ve daha serin sığınaklara odaklanması gerektiğini belirtiyor. Bu koridorların çoğu ulusal sınırları aştığı için uluslararası iş birliği zorunlu görülüyor.
