Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Euclid uzay teleskobu, Samanyolu‘nun merkezi bölgesini görünür ışıkta elde edilen en büyük ve en ayrıntılı görüntüyle gözler önüne serdi. 60 milyondan fazla yıldızı, nebulaları ve yıldız kümelerini içeren dev mozaik, galaksimizin yapısının daha iyi anlaşılmasını sağlayacak. Ayrıca ötegezegenlerin keşfi ve kütlelerinin daha hassas ölçülmesine de yardımcı olacak.
60 milyondan fazla yıldız tek görüntüde toplandı
Euclid, aslında milyarlarca uzak galaksiyi incelemek amacıyla geliştirildi. Ancak teleskobun görünür ışık kamerası, Samanyolu’nun son derece parlak ve yoğun nüfuslu merkezi bölgesindeki yıldızları da yüksek çözünürlükle tek tek ayırt edebiliyor. Üstelik bunu, bölgenin yoğun ışığından etkilenmeden gerçekleştirebiliyor.
Yapılan açıklamaya göre teleskop, 23 Mart 2025’te galaktik merkeze yönelerek yalnızca 26 saatlik gözlem sonucunda bu dev görüntüyü oluşturdu. Ortaya çıkan mozaik, görünür ışık kamerasının yaptığı dokuz ayrı gözlemin birleştirilmesiyle hazırlandı. Bu gözlemlerin her biri, gökyüzünde dolunayın kapladığı alandan daha geniş bir bölgeyi kapsıyor.
Hubble kadar net ama çok daha geniş alanı görüntülüyor
ESA’ya göre Euclid’in görünür ışık görüntülerinin kalitesi, Hubble Uzay Teleskobu ile karşılaştırılabilecek seviyede. Ancak Euclid’in yalnızca birkaç saat içinde kaydettiği tek bir görüntü, Hubble’ın görüş alanından yaklaşık 270 kat daha büyük bir bölgeyi kapsıyor.
Yeni görüntü, Samanyolu’nun en yoğun yıldız bölgelerinden birini kapsadığı için kütleçekimsel mercekleme yöntemiyle ötegezegen araştırmaları açısından büyük önem taşıyor. Bu yöntemde, bir yıldızın önünden geçen başka bir yıldız veya gezegenin oluşturduğu kütleçekim etkisi sayesinde normalde görülemeyen gezegenler tespit edilebiliyor.
Son 20 yılda bu yöntemle yaklaşık 300 ötegezegen keşfedildi ve bunların tamamı yer tabanlı teleskoplarla Samanyolu’nun merkezine bakılarak bulundu. Euclid’in yeni görüntüsünde ise 51 doğrulanmış gezegen sistemi yer alıyor ve bu veriler gelecekte keşfedilecek çok daha fazla sistemin incelenmesine katkı sağlayacak.
Kütleçekimsel mercekleme olaylarının tespit edilmesi haftalar süren gözlemler gerektirdiğinden Euclid’in kısa gözlem süresi yeni bir olay keşfetmesine yetmedi. Buna karşın teleskobun sağladığı veriler, hem bilinen hem de ileride keşfedilecek gezegenlerin kütlelerinin daha hassas hesaplanmasına imkan tanıyacak.
Referans noktası olacak
Bilim insanlarına göre Euclid’in topladığı görüntüler gelecekte yapılacak ötegezegen araştırmaları için önemli bir referans noktası olacak. Bu yıl fırlatılması planlanan Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, yeni mikromercekleme olayları tespit ettiğinde bilim insanları Euclid’in daha önce kaydettiği görüntülerle karşılaştırma yapabilecek. Böylece gezegenlerin ve yıldızların özellikleri, özellikle de kütleleri, daha hassas biçimde hesaplanabilecek.
Ek olarak yeni gözlem sayesinde Samanyolu’nun merkezi hakkında benzersiz veriler elde edildiği belirtildi. Bu veriler, kahverengi cüceler, çift yıldız sistemleri, yıldız hareketleri ve galaksideki toz dağılımı gibi birçok farklı astronomi araştırmasında da kullanılabilecek.
