UCUZ PARA DEVRİ EBEDİYEN KAPANDI: MB’LERDEN “PAHALI” MESAJLAR
Küresel piyasalarda Çarşamba günü Fed’in faizleri sabit bırakmasıyla başlayan süreç, hepsi benzer durumda olan Merkez Bankaları için bir yol haritasına dönüştü. Atilla Yeşilada’nın ParaAnaliz’deki yazısına göre, yılın geri kalanında faiz indirimi beklemek artık sadece bir hayal. 2026-2028 dönemini kapsayacak uzun soluklu bir “pahalı para” çağına girilirken, bu durumun tetikleyicisi olarak Brent petrolün 120 dolar seviyesine fırlaması gösteriliyor.
KÖRFEZ KRİZİ VE PETROL ŞOKU: ZEYTİNYAĞI GİBİ SIZACAK
Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin OPEC’ten ayrılmasıyla derinleşen Körfez Krizi, enerji maliyetlerini kalıcı hale getirdi. Pek çok uzmanın altını çizdiği üzere, petrolün 1-1,5 yıl boyunca 100 doların altına düşmesi beklenmiyor. Bu durum, geçici bir fiyat artışından ziyade, orta vadeli enflasyon beklentilerini “Riviera zeytinyağı gibi” her alana sızdıracak kalıcı bir maliyet baskısı yaratıyor. Uzmanlar, sonbaharda TCMB dahil tüm gelişmekte olan ülkelerde yeni bir parasal sıkılaştırma dalgasının kaçınılmaz olduğunu vurguluyor.
YAPAY ZEKA BALONU VE KÜRESEL TEMERRÜT RİSKİ
Wall Street’in büyük umut bağladığı Yapay Zeka devriminin bile bu krizi çözmeye yetmeyeceği, hatta yüksek elektrik maliyetleri ve Trump belirsizliği nedeniyle birçok yapay zeka şirketinin “batmaya mahkûm” olduğu ifade ediliyor. Asıl büyük tehlike ise 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana zirve yapan kamu borçları. ABD’nin kamu borcu/GSYH oranının 2030’da yüzde 142’ye ulaşması beklenirken; yaşlanan nüfus, hızla artan silahlanma harcamaları ve küresel ısınmanın maliyetleri devlet bütçelerini patlatma noktasına getirdi.
BORÇ SARMALI: 100 ÜLKE İÇİN BİTİŞ DÜDÜĞÜ ÇALDI
Finansal denklem oldukça basit ancak korkutucu: Bir borcun sürdürülebilir olması için vergi hasılatının faiz giderinden hızlı büyümesi gerekiyor. Ancak dünyada şu an bu tanıma uyan ülke yok. Alt ve orta gelir grubundaki yaklaşık 100 ekonominin hızla temerrüde (borç ödeyememe) sürüklendiği belirtiliyor. Referans puan olan ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin yüzde 5’i aşması durumunda, küresel büyümenin tamamen felç olacağı uyarısı yapılıyor.
TÜRKİYE İÇİN “DEMOGRAFİK” UYARI: EMEKLİ MAAŞLARI VE KAMU BORCU
Türkiye özelinde ise asıl alarm veren veri istihdam rakamlarında gizli. Mart ayında geniş kapsamlı işsizliğin yüzde 31’e ulaşması, çalışan nüfusun emekli nüfusu finanse edemeyeceği bir noktaya gelindiğini gösteriyor. SGK’nın bütçe üzerindeki yükü arttıkça kamu daha fazla borçlanacak ve reel faizlerin dolar bazında yüzde 10’u bulduğu bir ortamda yabancı yatırımcı kaçışa geçecek. Yeşilada’nın uyarısı net: Ya kamu borcu sonsuz para basılarak (enflasyon yoluyla) eritilecek ya da çocuklarımız 1000 dolarlık banknotlarla duvar kağıdı yapacak.
