Mehmet H. GÜLEL
mehmet.gulel@dunya.com
Geçmiş yıllarda yaşanan kuraklık, ayçiçeği üretiminde verim ve rekoltede önemli kayıplara yol açmıştı. Ancak bu yıl yüksek yağışların etkisiyle ayçiçeğinde adeta “altın yıl” yaşanıyor ve yaklaşık 2 milyon ton olarak beklenen rekoltenin piyasada fiyatları dizginleyeceği tahmin ediliyor. Diğer yandan, uzun süredir geriden gelen raf fiyatlarının dengeye ulaşmasıyla birlikte zincir marketler kendilerine ait private label markalı 5 litrelik ayçiçeği yağını 469 liradan satışa sunuyor. Yılın ilk hasadı Çukurova’da başlarken, bölgede dönüm başına 250 ile 350 kilogram arasında çekirdek verimi elde edilmesi bekleniyor.
Alım fiyatı daha açıklanmadı
Ayçiçeği üretiminde “altın yıl”ı DÜNYA’ya değerlendiren Kadooğlu Yağ Ticaret Müdürü Muzaffer Yıldırım, geçen yıl 1,1 milyon ton olan çekirdek üretiminin, bu yıl 1 milyon 750 bin ile 2 milyon ton arasında gerçekleşmesinin beklendiğini söyledi. Yıldırım, Çukurova bölgesinde önceki yıllara kıyasla gözle görülür bir artış yaşandığını bildirdi. Geçen yıl Adana bölgesinde 110 bin ton ayçiçek çekirdeği üretildiğini hatırlatan Yıldırım, “Bu yıl rahatlıkla 200 bin ton çekirdek üretimi gerçekleşir. Sadece Çukurova’da 90 bin tonluk bir artış söz konusu. Öte yandan, geçen yıl yağ verimliliği de oldukça düşüktü; randıman yüzde 34-35 seviyelerinden açılıp ortalama yüzde 38 ile kapanmıştı. Bu sene hasat yeni başladı ve ilk biçilen ürünlerde randıman oranı yüzde 39 seviyesinde bulunuyor. Çukurova’da sezonun ortalama yüzde 41-42 randımanın üzerinde kapanacağını öngörüyoruz. Çekirdek iç piyasasında fiyatlar henüz oturmadı ve sanayicilerin alım fiyatları açıklanmadı” dedi.
Türkiye aylık 110 bin ton ayçiçeği yağı tüketiyor
Türkiye’nin aylık yaklaşık 110 bin ton ayçiçeği yağı tükettiği bilgisini veren Yıldırım, bunun da yıllık ortalama 1 milyon 350 bin ile 1,5 milyon ton arasında ham yağa denk geldiğini açıkladı. Bu tüketim miktarının yaklaşık 3,5 milyon ton ayçiçeği çekirdeğine karşılık geldiğini vurgulayan Yıldırım, “Biz bu yıl 2 milyon ton çekirdek üretsek dahi geriye kalan ihtiyacımızı yurt dışından karşılayacağız. Nitekim Resmî Gazete’nin 4 Temmuz 2026 tarihli sayısında yayımlanan karara göre, 11 Ocak 2027 – 31 Mayıs 2027 tarihleri arasında yapılacak ithalatta gümrük vergisi; yağlık ayçiçeğinde yüzde 27 yerine sıfır (%0), ham yağda ise yüzde 36 yerine yüzde 20 olarak uygulanacak. Bu karar ile 1 milyon 250 bin ton ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı olan 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatı için tarife kontenjanı açıldı. Böylece bu yıl, geçen yıldan farklı olarak kontenjanda 100 bin tonluk bir artışa gidildi. Türkiye, hem kendi ürettiği hem de yurt dışından tedarik edeceği ürünle, doğru tahsis oranı sayesinde herhangi bir arz sıkıntısı çekmeden ihtiyacını tam anlamıyla karşılayacak düzeye ulaşmış oldu” diye konuştu.
Rusya ve Ukrayna’da 5 milyon ton artışı bekleniyor
Dünyada en çok ayçiçeği üreten iki ülkenin Rusya ve Ukrayna olduğunu belirten Yıldırım; geçen yıl Rusya’da 16 milyon ton olan çekirdek üretiminin bu yıl 19 milyon tona, Ukrayna’da ise 10,5 milyon ton olan üretimin bu yıl 13 milyon tona yükselmesinin beklendiğini aktardı. Yıldırım, sözlerini şöyle sürdürdü: “Avrupa’da Bulgaristan, Almanya ve Moldova’nın toplam ayçiçek çekirdeği üretimi geçen yıl 9 milyon ton seviyesindeydi; bu yıl ise 10,5 milyon ton bekleniyor. Türkiye, son yıllarda çekirdek ithalatını genel itibarıyla Moldova, Romanya ve Bulgaristan’dan gerçekleştiriyordu; bu yıl söz konusu ülkelere Arjantin de eklendi. Rusya ve Ukrayna ise genel olarak çekirdeği işleyerek yağa dönüştürüyor. Fakat son iki haftadır ticari gemilere yapılan saldırılar jeopolitik nedenle her iki ülkenin limanları şu anda kapalı durumda. Limanların açılmasında yaşanacak bir gecikme, Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında yapılan ihracatımızı sekteye uğratabilir. Nitekim ham ayçiçek yağının ton fiyatı iki hafta önce 1.420 dolarken, bugün 1.450 dolar seviyelerine yükseldi. DİR kapsamındaki ithalatta olası bir aksama, ihracat pazarlarımızda kayıplara yol açabilir. Ancak bu durumun geçici bir durum olduğunu düşünüyoruz”
Türkiye, ham yağı katma değere dönüştürerek ihraç ediyor
Türkiye’nin dünyada en çok ayçiçek yağı ithal ve ihraç eden ülkelerin başında geldiğine dikkat çeken Muzaffer Yıldırım, ham yağın ithal edilip yurt içinde rafine edilerek katma değerli ürüne dönüştürüldüğünü ve ardından ihraç edildiğini vurguladı. Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF) verilerine göre, bu yılın ilk 5 ayında ham ayçiçeği yağı ithalatı yüzde 3 gerileyerek 532 bin 370 tona düştü; bu ithalat için 734 milyon 737 bin dolar ödendi. Ayçiçeği çekirdeği ithalatı ise yüzde 29,5 artışla 817 bin 219 tona yükselirken ödenen tutar 573 milyon 752 bin dolar oldu. Aynı dönemdeki ihracat verilerinde ise belirgin bir artış yaşandı. Rafine ayçiçek yağı ihracatı yüzde 18,13 artarak 385 bin 946 tona ulaştı ve 631 milyon 285 bin dolar gelir sağlandı. Ham ayçiçeği yağı ihracatı ise yüzde 8,43 artışla 76 bin 577 ton olarak gerçekleşirken, karşılığında 106 milyon 128 bin dolarlık ihracat yapıldı.
