Gözlerimizi bir ekrandan ayırdığımızda görsel illüzyonların etkisi genellikle saniyeler içinde kaybolur. Ancak “McCollough etkisi” olarak bilinen olgu, alışılmış görsel oyunların tüm kurallarını değiştiriyor. Bu tuhaf görüntülere yeterince uzun süre bakarsanız, zihninizin size oynadığı oyun saatlerce, hatta aylarca peşinizi bırakmıyor
. Bilim dünyasında en inatçı illüzyon olarak anılan bu durum, beynimizin dış dünyayı algılama biçimine müdahale eden ilginç bir yapıya sahip.Süreç aslında oldukça basit bir temele dayanıyor. Önce kırmızı zemin üzerindeki yatay siyah çizgilere, ardından yeşil zemin üzerindeki dikey siyah çizgilere bakıyorsunuz. Bu iki görüntü arasında birkaç dakika boyunca gidip gelmek, görsel sisteminizde güçlü bir tetiklemeyi başlatıyor
. Deneyin sonunda renksiz, dümdüz siyah-beyaz bir ızgaraya baktığınızda şaşırtıcı bir manzarayla karşılaşıyorsunuz. Beyniniz orada olmayan renkleri kendisi yerleştiriyor; böylece hafif yeşil yatay çizgilerle pembemsi dikey tonlar görünmeye başlıyor. Baktığınız kağıt tamamen renksiz olsa bile görsel sisteminiz zıt renkleri sahneye yansıtıyor.İlk aşamaİkinci aşamaAylarca süren görsel bir izPsikolog Celeste McCollough tarafından 1967 yılında tanımlanan bu etkinin asıl ürkütücü yanı, sıradan bir göz yanılması gibi hemen geçip gitmemesi
. İlk araştırmalar durumun birkaç saat içinde söneceğini tahmin etse de ölçüm yöntemlerindeki hatalar gerçeği perdeliyordu. Bilim insanları denekleri her test ettiğinde, illüzyonun etkisini farkında olmadan zayıflatıyordu. Bu durum, yarım yamalak hatırlanan bir rüyayı her anlatışta detayların biraz daha silinmesine benziyor.Araştırmacılar sürece müdahale etmeden denekleri sadece tek bir kez test ettiklerinde ise tablo değişti
. Bazı katılımcılarda bu yanılsama yaklaşık 85 gün, yani neredeyse üç ay boyunca gücünü korudu. Görsellere çok uzun süre bakarsanız; dışarı çıktığınızda bir bahçe çitinde, pencere panjurlarında veya tuğla duvarlarda hayali renkler görmeye devam edebilirsiniz. Her ne kadar kalıcı bir hasar kanıtlanmasa da günlerce süren hafif baş ağrısı ve bulanık görme hissi kaçınılmaz bir sonuç haline gelebiliyor.Bilim dünyasındaki hakim görüş, bu karmaşanın göz merceğinde değil, doğrudan beynin görsel korteksinde yaşandığı yönünde
. Beynimiz dış dünyayı anlamlandırmak için renkleri ve şekilleri birbirine bağlayan verimli modeller oluşturuyor. Belirli bir renk ile çizgi yönü arasında kurulan bu güçlü bağ, beynin “bu bilgi gelecekte işime yarayabilir” mantığıyla hareket etmesi sonucu kolayca silinmiyor.1995 yılında karbonmonoksit zehirlenmesi nedeniyle beyin hasarı alan bir hasta üzerindeki testler de bu tezi destekler nitelikte
. Hasta, şekilleri algılama yetisini kaybetse bile McCollough etkisini hala yaşıyordu. Mekanizmanın beynin çok temel ve ilkel bir noktasında gizlendiği düşünülüyor. Çalışma prensibi tam çözülemese de bu etki, insan beyninin ne kadar kolay manipüle edilebildiğini ve öğrendiği bir yanlışı unutmasının ne kadar zor olduğunu kanıtlıyor.
