Dünyanın en ikonik doğal yapılarından ikisi olan Büyük Kanyon’un mimarı Colorado Nehri ve Avrupa’nın hırçın çocuğu Etna Yanardağı, bilim dünyasını heyecanlandıran yeni verilerle gündemde. Son jeolojik araştırmalar, her iki dev yapının da oluşum hikayesinin ders kitaplarında yazılandan çok daha farklı olduğunu kanıtladı.
COLORADO NEHRİ’NİN “KAYIP YILLARI” ORTAYA ÇIKTI
Yıllardır Colorado Nehri’nin Büyük Kanyon’u tam olarak ne zaman ve nasıl oyduğu tartışılıyordu. California Üniversitesi’nden John He ve ekibi, bu gizemi çözmek için “jeolojik kara kutu” olarak bilinen zirkon kristallerini inceledi.
Yaklaşık 11 milyon yıl önce akmaya başlayan nehir, sanıldığı gibi doğrudan denize ulaşmıyordu. 5,6 milyon yıl öncesine kadar Navajo topraklarındaki devasa Bidahochi Gölü’ne dökülerek burada hapsolmuştu.
Veriler, nehrin önce bu dev havzayı doldurduğunu, ardından gölün taşmasıyla oluşan muazzam bir enerjiyle Büyük Kanyon hattını yardığını gösteriyor. Yani kanyon, nehrin “özgürlüğüne kavuşma” hikayesinin bir sonucu.
ETNA’NIN “HAZIR MAGMA” SIRRI
Lozan Üniversitesi ve Catania Ulusal Jeofizik Enstitüsü tarafından yürütülen çalışma ise Etna Yanardağı’nın neden bu kadar aktif olduğunu açıklıyor. Klasik volkanların aksine Etna, patlama öncesi magma üretmekle vakit kaybetmiyor.
PEKİ MEKANİZMA NASIL ÇALIŞIYOR?
Stokta Magma Var: Araştırmacılar, Etna’nın üst mantoda halihazırda var olan küçük magma ceplerinden beslendiğini saptadı.
Levha Baskısı: Afrika ve Avrasya levhalarının çarpışmasıyla oluşan tektonik basınç, bu hazır magmayı periyodik olarak yüzeye pompalıyor.
Nadir Kategori: Bu keşif, Etna’yı 2006’da tanımlanan ve çok nadir görülen “petit-spot” (küçük nokta) volkan kategorisine yaklaştırırken, mantodaki gizli magma rezervlerinin varlığını da ilk kez bu kadar net kanıtladı.
