ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın yeni teklifine sıcak bakmayabileceğine dair karamsar sinyaller artarken, Pakistan iki taraf arasında arabuluculuk çabalarını sürdürüyor. Geçtiğimiz cumartesi ABD heyetinin İslamabad ziyaretinin iptal edilmesinin ardından diplomatik trafik hız kesmeden devam etti.
Üst düzey İranlı kaynaklara göre, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin pazar günü İslamabad’a sunduğu teklif, nükleer konuyu başlangıçta dışarıda bırakan üç aşamalı bir müzakere planı içeriyor.
İLK AŞAMA: SAVAŞIN SONA ERDİRİLMESİ
Teklifin ilk adımı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının durdurulmasını ve Washington’un yeniden saldırı başlatmayacağına dair güvenilir uluslararası garantiler verilmesini öngörüyor.
İKİNCİ AŞAMA: AMBARGO VE HÜRMÜZ
İkinci aşamada, İran limanlarına yönelik ABD ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı’nın geleceğinin belirlenmesi hedefleniyor. Tahran, boğazın yeniden açılmasının ardından kontrolün kendisinde kalmasını istiyor.
ÜÇÜNCÜ AŞAMA: NÜKLEER
Son aşamada ise uzun süredir tartışma konusu olan İran’ın nükleer programı ele alınacak. Tahran yönetimi, uranyum zenginleştirme hakkının ABD tarafından tanınmasını talep ediyor.
WASHINGTON MESAFELİ
Öte yandan ABD’li bir yetkili, Trump’ın pazartesi günü danışmanlarıyla yaptığı toplantının ardından İran’ın son teklifinden memnun olmadığını belirtti. Bu durum, iki ay önce başlayan ve enerji arzını etkileyen, enflasyonu artıran ve binlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açan savaşta çözüm umutlarını zayıflatıyor.
ABD yönetiminin, nükleer meselenin en baştan ele alınması gerektiği yönündeki ısrarı nedeniyle teklifin Washington’u tatmin etmesinin zor olduğu değerlendiriliyor. Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wells ise “Basın üzerinden müzakere etmeyiz ve kırmızı çizgilerimiz nettir” açıklamasında bulundu.
ÇATIŞMA YENİDEN BAŞLAYABİLİR
İsrailli yetkililer, ABD ile İran arasındaki müzakere sürecine dair açıklamalardan kaçınmaya çalışsa da, hükümetten bir isim savaş ihtimalinin hâlâ masada olduğunu söyledi. İsrail kabine üyesi ve bakan Zeev Elkin, bugün yaptığı açıklamada, “Tahran ile iyi bir anlaşmaya varılmazsa çatışmaların yeniden başlaması ihtimali sürüyor” dedi.
ABD tarafında da çatışmaların kısa süreliğine yeniden başlayabileceği ihtimali göz ardı edilmiyor. Yetkililere göre İran’ın son teklifinin ABD Başkanı Donald Trump’ı tatmin etmemesi, çözüm ihtimalini zayıflatıyor.
Aynı saatlerde üst düzey bir İranlı yetkili, “sınırlı bir çatışmanın yeniden başlayabileceği ve ardından müzakerelere geçilebileceği” öngörüsünde bulundu.
ABD’NİN YAKLAŞIMI
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın Hürmüz Boğazı’na yönelik yaklaşımının Washington’un beklentilerini karşılamadığını belirtti. Fox News’e konuşan Rubio, “Eğer kastettikleri şey, boğazın İran’ın izniyle açık kalması, aksi halde saldırıya uğramak ve ödeme yapmaksa, bu boğazın açık olması anlamına gelmez” dedi.
Rubio, İran ile yaşanan anlaşmazlığın temelinde hâlâ nükleer programın bulunduğunu vurgulayarak, bu konu çözülmeden herhangi bir anlaşmanın mümkün olmayacağını söyledi.
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, krizin ana başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. ABD İran limanlarına deniz ablukası uygularken, Tahran da küresel enerji akışı açısından kritik önemdeki boğazı kapalı tutmaya devam ediyor.
İran, abluka devam ettiği sürece müzakereyi reddederken, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi son İslamabad ziyaretinde yeni bir teklif sundu. Teklifte, ablukanın kaldırılması ve Hürmüz’ün açılması, nükleer müzakerelerin ise daha sonraya bırakılması öneriliyor. Ancak bu planın Trump yönetimi tarafından kabul edilmesi zor görülüyor.
GERİLİMLİ GEÇMİŞ
2015 yılında İran ile ABD dahil birçok ülke arasında imzalanan anlaşma, Tahran’ın nükleer programına ciddi kısıtlamalar getirmişti. Ancak Trump, ilk başkanlık döneminde bu anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmişti.
İlişkiler, Trump’ın ikinci döneminde daha da gerildi. ABD, Haziran 2025’te İran’ın nükleer tesislerine geniş çaplı saldırılar düzenlerken, 28 Şubat’ta İsrail ile birlikte İran içinde büyük çaplı operasyonlar gerçekleştirdi. Daha sonra ateşkes ilan edilse de, Washington 13 Nisan’dan itibaren İran limanlarına yönelik ağır bir deniz ablukası uygulayarak baskıyı artırdı.
