Nature Geoscience dergisinde yayımlanan uluslararası araştırmaya göre bilim insanları, jeodinamik modellemeleri yüksek basınç laboratuvar deneyleriyle birleştirerek kıtasal çarpışma süreçlerini simüle etti. Elde edilen veriler, levha tektoniği hareketleri sırasında litosfer derinliklerinde meydana gelen ve bugüne kadar tam olarak açıklanamayan granit bazlı magmatik kayaçların kökenini kimyasal olarak aydınlattı.
KABUK PARÇALARI MANTO İÇİNDEN YUKARI DOĞRU SIZIYOR
Mevcut tektonik modellere göre okyanus ve kıta levhalarının çarpışması, kalın kabuk katmanlarının batarak dağ sıralarını (orojenez) oluşturmasını tetikliyor. Ancak yeni keşfedilen yeniden tabakalanma süreci, derinlere sürüklenen hafif kıtasal kabuk parçalarının yoğun mantoda kalmadığını, batan ana levhadan koparak tekrar yukarı yükseldiğini ortaya koydu.
Üstteki litosferik manto ile birleşen bu az yoğun kıtasal malzemeler, magmanın kimyasal bileşimini kökten değiştiriyor. İspanya’daki Sierra de Gredos ve Sierra de Guadarrama bölgelerinde görülen ve standart bazaltik erime modellerine uymayan benzersiz kimyasal izlere sahip “sanukitoid” türü granitik kayaçların bu şekilde oluştuğu saptandı.
2,5 MİLYAR YILLIK ANTIK TAŞLARDA AYNI İZLER BULUNDU
Çalışmanın ortak yazarlarından Antonio Castro, laboratuvar deneylerinin kıtasal kabuğun mantonun derinlerine nüfuz etmediği senaryolarda bu dağ magmalarının oluşamayacağını net olarak gösterdiğini bildirdi. Araştırmacılar, Arkean Çağı’na ait 2,5 milyar yıldan daha eski antik dağ kuşaklarında da aynı jeolojik oluşumlara rastladı.
Proje ortaklarından Taras Gerya ise konuya ilişkin yaptığı açıklamada, yeniden tabakalanma mekanizmasının sadece magmanın kökenini açıklamakla kalmadığını, geçmiş çarpışmalarda rol oynayan kabuk tiplerinin izlenmesine de olanak sağladığını vurguladı. Keşif, ilk kıtasal büyümenin ve dünya dış kabuğunun milyarlarca yıllık gelişim tarihinin yeniden haritalandırılmasını sağlıyor.
