Türkiye’de gıda fiyatlarındaki sürekli artışlar nedeniyle sağlıklı beslenmenin ailelere maliyeti hızla yükseliyor. Toplum Çalışmaları Enstitüsü, bu durumu daha net görmek için özel bir endeks hazırladı: TÇE-İDE (İdeal Beslenme Endeksi).Enstitü’nün raporunda şu açıklama yer alıyor:
“Toplum Çalışmaları Enstitüsü, genel enflasyon göstergelerinin ötesine geçerek sağlıklı ve dengeli beslenmenin hanehalkları açısından oluşturduğu maliyet yükünü daha doğrudan izleyebilecek bir ölçüm aracına ihtiyaç olduğu değerlendirmesiyle ‘Toplum Çalışmaları Enstitüsü İdeal Beslenme Endeksi (TÇE-İDE)’ çalışmasını başlatmıştır.”
TÇE-İDE NEDİR?
Bu endeks, Sağlık Bakanlığı’nın TÜBER 2022 Beslenme Rehberi’ndeki önerilen menüleri temel alıyor. Üç farklı aile tipi için sabit bir “ideal beslenme sepeti” oluşturulmuş. Bu sepetin her ay piyasa fiyatlarındaki değişimi takip ediliyor.
“Sağlıklı ve dengeli beslenmek için asgari ne kadar para lazım?” sorusuna cevap veriyor.
ÜÇ FARKLI AİLE TİPİ İNCELENDİ
Aile 1: 3 aylık bebek, 4 yaşında erkek çocuk, emziren 30 yaşında kadın ve 36 yaşında erkek.
Aile 2: 10 yaşında kız, 16 yaşında erkek çocuk ve 42 yaşında anne-baba.
Aile 3: Aile 1’e ek olarak 68 yaşında yaşlı bir erkek (geniş aile).
2026 YILININ İLK 3 AYINDA MALİYETLER NASIL DEĞİŞTİ?
AYLIK ARTIŞ ORANLARI
Ocak ayı: En yüksek artışın yaşandığı ay oldu.
Aile 2: yüzde 10,4
Aile 3: yüzde 9,8
Aile 1: yüze 6,3
Şubat ayı: Artışlar yavaşladı.
Aile 2: yüzde 4,4
Aile 1: yüzde 2,5
Aile 3: yüzde 2,2
Mart ayı: Artışlar yeniden yükseldi.
Aile 3: yüzde 5,2
Aile 1: yüzde 4,7
Aile 2: yüzde 4,3
3 aylık toplam (kümülatif) artışlar (Ocak başı baz alınarak):
Aile 2: yüzde 20,2
Aile 3: yüzde 18,0
Aile 1: yüzde 14,0
Raporda bu durum şöyle ifade ediliyor:
“Aile 3 için referans beslenme düzeninin günlük maliyeti, Ocak ayı başına kıyasla Mart ayı sonunda kümülatif olarak yüzde 18,0 oranında artmıştır. Aynı dönemde bu artış Aile 1 için yüzde 14,0, Aile 2 için ise yüzde 20,2 olarak hesaplanmıştır.”
Aile 1’in günlük beslenme maliyeti Ocak ayının başında 1.171,45 TL iken, ay sonunda 1.245,07 TL’ye çıktı.
DÜŞÜK GELİRLİ AİLELER DAHA ÇOK ZORLANIYOR
Rapor, şu gerçeğin altını çiziyor: “Gelirden en düşük payı alan yüzde 20’lik dilim, toplam harcamalarının yüzde 30,4’ünü gıda ve alkolsüz içeceklere ayırırken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 12,8’e kadar gerilemektedir.”
Yani fakir ailelerin bütçesinde gıda payı çok daha yüksek.
Bu yüzden gıda fiyatlarındaki artış onları daha fazla etkiliyor.
ENDEKSİN SINIRLILIKLARI
Enstitü şu önemli noktaları da belirtiyor:
Endeks sadece marketten alınan gıda fiyatlarını kapsıyor. Dışarıda yemek, restoran masrafı yok.
Yemek pişirmek için harcanan elektrik, gaz, su ve zaman maliyeti hesaba katılmıyor.
Sabit sepet kullanıldığı için insanlar ucuz alternatiflere yönelse bile bu etki görünmüyor.
Gerçek hayattaki tüketimi değil, “ideal beslenme standardını korumak için gereken parayı” ölçüyor.
Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün ilk TÇE-İDE verileri, 2026’nın daha ilk üç ayında sağlıklı beslenmenin ailelere yükünün ciddi şekilde arttığını gösteriyor. Özellikle çocuklu ve yaşlı birey içeren aileler bu artıştan daha fazla etkileniyor.
