ABD’nin yeni gümrük tarifeleri, ihracatçı sektörlerde rekabet koşullarını yeniden şekillendiriyor. Türkiye’nin yüzde 12.5 ilave gümrük vergisine tabi olması, rakip ülkelere sağlanan avantajlar nedeniyle zeytinyağı, tekstil ve hazırgiyim gibi sektörler üzerindeki baskıyı artırdı. İhracatçılar, pazar kaybının büyümemesi için hükümete diplomasi ve destek çağrısı yaptı.
Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği (EZZİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Emre Uygun, 2026’nın ilk yedi ayında ABD’ye zeytinyağı ihracatının miktar bazında yüzde 57 azalarak 4 bin 974 tona, değer bazında ise yüzde 54 düşüşle 21.8 milyon dolara gerilediğini açıkladı. Prina yağı ihracatı da miktarda yüzde 56 azalarak 2 bin 194 tona, değerde yüzde 60 düşüşle 4.74 milyon dolara indi. Sofralık zeytin ihracatı ise miktarda yüzde 31, değerde yüzde 17 geriledi.
Uygun, düşüşte küresel iklim krizinin üretime etkisi, yüksek iç maliyetler, geçmiş yıllarda uygulanan ihracat yasakları ve küresel talepteki durgunluğun etkili olduğunu söyledi. Gerilemeye karşın ABD’nin yüzde 39.3 payla Türkiye’nin zeytinyağı ihracatındaki en büyük pazar olmayı sürdürdüğüne dikkat çekti.
‘HAKSIZ REKABET OLUŞTU’
ABD’nin yeni tarife politikasının mevcut sorunlara yeni bir yük eklediğini belirten Uygun, Türkiye’ye uygulanan tarifenin rakip ülkeler karşısında eşitsizlik yarattığını söyledi. İtalya ve İspanya gibi AB ülkelerine uygulanan yüzde 10’luk oranın taban vergiyi de içerdiğini, Tunus’un ise ek vergiden muaf tutulduğunu belirten Uygun, “Türk ürünleri aleyhine ciddi bir eşitsizlik doğmaktadır. Oluşan ilave maliyetlerin yalnızca ihracatçılarımız tarafından omuzlanması imkânsızdır” dedi.
ABD pazarında yıllar içinde markalı ve ambalajlı ürünlerle güçlü bir konum elde edildiğini vurgulayan Uygun, mevcut tablonun sürmesi durumunda Türkiye’nin bu konumunu kaybedebileceği uyarısında bulundu.
Uygun, Ticaret Bakanlığı’na da çağrı yaparak “Amerika pazarında telafisi mümkün olmayan kayıplar yaşamamak için aleyhimize işleyen tarife farkının giderilmesi ve ABD makamları nezdinde diplomatik, ticari temasların kurulması gerekiyor” dedi. Döviz dönüşüm desteği gibi finansman araçlarının sürdürülmesini ve ambalajlı ürün ihracatına yönelik teşviklerin yeniden devreye alınmasını istedi.
‘İHRACAT DAHA DA ZORLAŞACAK’
TARİŞ Yönetim Kurulu Başkanı Fikret Akova da ek tarifeye tepki gösterdi. Kararı “kabul edilemez” olarak nitelendiren Akova, “Zaten zorda olan ihracatımız daha da zor hale gelecek. Ek verginin ardından ABD pazarında rekabet gücümüzün zayıflamasını bekliyoruz” diye konuştu.
ABD’de yaşanabilecek kayıplara karşı alternatif pazar arayışlarının sürdüğünü belirten Akova, tarifenin üreticiye ve zeytin alım fiyatlarına kadar uzanan etkileri olabileceğini söyledi. İşçilik, gübre, mazot, sulama ve enerji maliyetlerindeki yükselişe dikkat çeken Akova, üreticinin korunması için Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan kilogram başına 50 liralık zeytinyağı desteği talep ettiklerini açıkladı.
