NASA’nın ötegezegen avcısı uzay teleskobu TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite), sekiz yıllık gözlemler sonucunda şimdiye kadarki en kapsamlı gökyüzü haritalarından birini yayımladı. Yeni mozaik harita, Dünya’nın gökyüzündeki görünümünü kapsarken Güneş Sistemi dışındaki 6 binden fazla potansiyel gezegenin konumunu da ortaya koyuyor. 2018’de fırlatılan TESS, Eylül 2025’e kadar devam eden ikinci görev uzatmasının sonunda devasa bir veri arşivi oluşturdu. NASA’ya göre görev süresince elde edilen veriler, yalnızca yeni ötegezegenlerin keşfinde değil, aynı zamanda yıldız kümeleri, galaksi davranışları ve Dünya’ya yakın asteroitlerin incelenmesinde de önemli rol oynadı.
96 farklı gökyüzü sektörü tarandı
TESS’in yayımladığı yeni tam gökyüzü mozaiği, Nisan 2018 ile Eylül 2025 arasında gözlemlenen 96 farklı sektörün birleşiminden oluşuyor. Görev kapsamında teleskobun dört kamerası, her bir sektörü yaklaşık bir ay boyunca izledi. Bu süreçte on binlerce yıldız sürekli takip edilerek parlaklık değişimleri analiz edildi.
TESS’in çalışma prensibi, bir gezegenin yıldızının önünden geçerken oluşturduğu çok küçük parlaklık düşüşlerini tespit etmeye dayanıyor. Bilim insanları bu yöntemi, bir el fenerinin önünden geçen küçük bir böceğin oluşturduğu kısa süreli gölgeye benzetiyor. Bu “geçiş yöntemi” sayesinde teleskop, yıldız ışığındaki son derece küçük değişimleri ölçerek yeni gezegen adaylarını belirleyebiliyor. Haritadaki mavi noktalar yaklaşık 700 doğrulanmış ötegezegeni, turuncu noktalar ise henüz doğrulama süreci tamamlanmamış adayları temsil ediyor.
679 ötegezegen doğrulandı
NASA verilerine göre TESS, Eylül 2025 itibarıyla 679 ötegezegeni resmi olarak doğruladı. Buna ek olarak teleskop, doğrulanmayı bekleyen 5 binden fazla yeni aday tespit etti. Bulunan gezegenler arasında Merkür’den daha küçük kayalık dünyalar da bulunuyor, Jüpiter’den büyük gaz devleri de.
Araştırmacılar, bazı gezegenlerin “yaşanabilir bölge” olarak tanımlanan bölgelerde yer aldığını belirtiyor. Bu bölgeler, yüzeyde sıvı su bulunabilmesi için uygun sıcaklık koşullarına sahip olabileceği düşünülen yörüngeleri ifade ediyor.
Öte yandan keşfedilen gezegenler sadece sıradan gezegen sistemleri değildi. Görev sırasında elde edilen veriler arasında kendi yıldızı tarafından parçalanan gezegenler ile küresel ölçekte yoğun volkanik faaliyet gösteren aşırı koşullara sahip dünyalar da yer aldı.
Üstelik keşifler devam ediyor. NASA’nın aktardığına göre TESS, bu yıl daha önce benzeri görülmemiş bir gezegen sistemi de keşfetti. Sistemde bir süper Dünya ile birlikte, son derece eliptik ve eğik yörüngeye sahip başka bir gezegen bulunuyor. Aynı yıl içerisinde teleskop, iki gezegenin çarpıştığına dair güçlü kanıtlar da ortaya çıkardı. Çarpışmanın ardından oluşan dev enkaz bulutu, ana yıldızın önünde tespit edildi. Araştırmacılar, bu olayın milyarlarca yıl önce Dünya ile başka bir gökcisminin çarpışması sonucu Ay’ın oluşmasına benzer süreçleri anlamaya yardımcı olabileceğini düşünüyor.
